Janke Foppes (1811-1875)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Foppe Thomas Dijkstra (1784-1859) & Ybeltje Hendriks van der Meulen (1786-1821)
Grootouders: Thomas Meinderts Dijkstra (1754-1814) & Antje Foppes Fopma (1749-1823)

 Janke, een dogtertje van Foppe Tomas en Ybeltje Hendriks is geboren in de Beetgumer-Molenbuurt den 15e February 1811 en alhier (Beetgum) gedoopt den 17e Maart 1811. Aldus het document dat Janke Foppes bij haar huwelijk moest overleggen. Een officieel geboortebewijs was er namelijk niet, want hoewel de Burgerlijke Stand in 1811 werd ingevoerd, was ze net iets te vroeg geboren. In welke maand haar vader de naam Dijkstra heeft laten vastleggen, zullen we nooit weten; de registers met familienamen uit Menaldumadeel zijn helaas allemaal verloren gegaan. Wel weten we Janke het eerste kind was van vader Foppe Thomas Dijkstra en moeder Ybeltje Hendriks van der Meulen. Na haar zouden er nog twee broertjes geboren worden; de eerste in 1815 en de tweede in 1819; allebei Thomas genaamd. Het eerste jongetje overleed echter in 1818, dus toen Janke 7 jaar oud was.

Janke TopDrie jaar na het overlijden van haar broertje, overleed haar moeder. De beide sterfgevallen, maar zeker die van haar moeder, zullen grote impact op het jonge leven van Janke gehad hebben. Van het ene op het andere moment was de spil van het gezin, haar moeder, verdwenen en bleef ze achter met haar vader en jongere broertje. En dat zou zo blijven, want vader Foppe Thomas hertrouwde niet en voedde zijn beide kinderen alleen op. Hij was gardenier (groentekweker) van beroep en het lijdt geen twijfel dat beide kinderen met regelmaat op het land hebben meegewerkt, terwijl Janke op jonge leeftijd al een groot deel (zo niet de gehele) huishouding voor haar rekening moest nemen.

Ze was 21 jaar oud, toen ze op woensdag 12 september 1832, om 11.00 uur in de ochtend, in het huwelijk trad met de 24-jarige Jacob Baukes Kuik. Jacob (geboren Jakob) was op dinsdag 19 april 1808 te Menaldum geboren en aldaar gedoopt op zondag 22 mei 1808. In 1827 woonde hij nog in Menaldum en had hij zich moeten melden voor de Nationale Militie, de militaire keuring. Daar was hem bij de Loting van 1827 ten deel gevallen het Nummer 45, en hij vervolgens door den Militie-Raad, zitting hebbende gehouden te Leeuwarden, uit hoofde van den volbragten dienst des broeders finaal is vrijgesteld. Simpel gezegd: zijn oudere broer had de dienstplicht vervuld, en dus werd Jacob vrijgesteld (broederdienst, zoals we het later gingen noemen). Hij was het derde kind van vader Bauke Jakobs en moeder Jedske Johannes Kuik. En zo zien we dus dat de achternaam Kuik oorspronkelijk van moederszijde kwam. In 1832 was hij boerenknecht van beroep en woonde te Beetgum. Drie weken voor het huwelijk overleed zijn vader, en dit zal een droeve schaduw over de huwelijksdag geworpen hebben. En zo zien we de handtekeningen van Janke en haar vader en Jakob en zijn moeder. Als getuigen traden op:

  • Foppe Thomas Dijkstra, 48 jaar, gardenier, woonachtig te Beetgum, vader van de gehuwde vrouw
  • Marten Rintsjes Dijkstra, 25 jaar, arbeider, wonende te Beetgum, zwager van de gehuwde man
  • Sipke Klazes van der Meij, 27 jaar, herbergier, woonachtig te Menaldum, goede vriend van de gehuwden
  • Tjipke Siebers de Vries, 33 jaar, veldwachter, woonachtig te Marssum, goede vriend van de gehuwden

Handtek. Janke

Zoals gezegd woonde Jacob in 1827 nog bij zijn ouders in Menaldum. Dat was trouwens een grensgeval, want de woning was staande en gelegen nabij het Dorp Beetgum, onder het behoor van het Dorp Menaldum. Met andere woorden; het mocht dan bijna tegen Beetgum aanliggen; het hoorde bij Menaldum. Het huis had eene groote en eene kleine kamer, voorzien van Haard, Bedsteden en Kassen. Er was eene Put met Pomp en beste Regenwatersbak, 2 kelders, eene Stalling voor 8 Koeijen en 3 Paarden, waarbij een zeer groot hof, ten deele met Boomen beplant, ten deele als bouwgrond. Ook was er een nieuw gebouwde en ruime Schuur. Hier woonde Jacob tot maandag 12 mei 1828, waarna het gezin verhuisde naar Beetgum.

 Janke en Jacob zouden samen de volgende kinderen krijgen:

  1. Bauke, 27 mei 1837 te Beetgum – 30 januari 1917 te Beetgum (79 jaar)
  2. Foppe, 11 oktober 1840 te Beetgum – 27 februari 1917 te Beetgum (76 jaar)
  3. Jacob, 24 februari 1844 te Beetgum – 12 januari 1924 te Beetgum (79 jaar)

Jakob was inmiddels gardenier, ofwel: groentekweker van beroep. En net als zijn zwager Thomas Foppes Dijkstra, huurde Jacob in 1841 een perceel bouw- en greidland tussen Beetgum en Menaldum voor de periode van 7 jaar. De toekomst leek rooskleurig, helemaal toen Janke halverwege het jaar 1843 voor de derde maal in verwachting bleek te zijn. Maar andermaal zou het noodlot toeslaan in haar leven. Verloor ze haar moeder toen ze net 10 jaar oud was, haar schoonvader drie weken voor het huwelijk; in 1843 verloor ze haar man. Want Jakob overleed op donderdag 20 juli 1843, des nachts ten half twaalf ure, in het huis genummerd drieënzestig te Beetgum. Jakob Baukes Kuik werd slechts 35 jaar oud.

En zo zou Janke, zeven maanden na het overlijden van echtgenoot, voor de derde maal maal van hem bevallen. Ze noemde haar zoontje Jacob, ter herinnering aan haar man. Ze was 33 jaar oud, weduwe en moeder van drie kleine kinderen. De jongste was net geboren en de oudste was nog niets eens zeven jaar oud. Net als haar vader hertrouwde ze niet en voedde haar drie kinderen zelf op. Ze werkte op het stukje land van haar man, en in de aktes zien we dan ook dat zij van gardeniers bedrijf was. Het zullen zware jaren zijn geweest, ondanks het feit dat vader Foppe (tot 1859) en broer Thomas daar waar mogelijk hebben meegeholpen. Het overgrote deel van het werk zal ze zelf hebben gedaan. Dat is een prestatie, zeker als we bedenken  dat de wereld om haar heen volledig gedomineerd werd door mannen. Als vrouwen al werkten, deden ze dat tot aan het huwelijk als arbeidster of dienstbode; daarna werden ze geacht voor de kinderen en het huishouden te zorgen. Een vrouw die op het land werkte, en daar ook bleef werken, had het zwaarder dan welke man dan ook. Janke deed het het niet alleen, ze loodste haar kinderen ook langs de talloze klippen en valkuilen van de 19e eeuw. Haar drie kinderen zouden de 20e eeuw halen en uiteindelijk op respectable leeftijd overlijden.

Janke

Janke overleed op zaterdag 18 december 1875, des nachts ten half twaalf ure (op hetzelfde tijdstip als haar man dus), in het huis, nommer honderdvierentwintig te Beetgum. Janke Foppes Dijkstra werd 64 jaar oud.