Trijntje Jelles (1879-1964)

Tjalleberd

Het was net zomer geworden en de temperatuur op maandag 30 juni 1879 bedroeg zo’n 19,6 graden. Het was een onbewolkte, mooie dag toen vader Jelle Pieters Bruinsma op het gemeentehuis van Franeker liet noteren dat op diezelfde 30e juni, des morgens ten zeven ure te Tzum zijn dochtertje Trijntje was geboren. Trijntje was het 4e kind van vader Jelle Pieters en moeder Dieuwke Pieters Kooistra. Haar zusje Dirkje was 8 jaar oud, haar broertjes Pieter en Fedde respectievelijk 6 en 2. De kleine Trijntje zal er geen weet van hebben gehad toen haar broertje Fedde 8 maanden na haar geboorte kwam te overlijden. In 1883 zou haar zusje Fetje geboren worden, en zo groeide ze dus op met een broertje en twee zusjes: Dirkje, Pieter en Fetje.

Vader Jelle Pieters was bakker van beroep. De bakkerszaak was tegenover het woongedeelte in het huis op de Voorstraat nummer 15. Zijn werkdag begon om zes uur in de avond en hij werkte vervolgens de gehele nacht door, vaak tot laat in de ochtend. Direct achter de bedsteden stond de bakkersoven. In de winter was dit een voordeel, maar in de zomer zal het ondraaglijk warm zijn geweest in huis, maar vooral in de bedsteden. Trijntje’s vader werkte dus in de avond, nacht en ochtend en sliep in de middag. In haar jonge jaren was hij dus altijd heel dichtbij, maar in zekere zin toch ook vrijwel onzichtbaar.

Trijntje was 23 jaar jong, toen ze op donderdag 7 mei 1903 in het huwelijk trad met de 25-jarige Hidde Hendriks Twerda. Hidde was op zaterdag 10 november 1877, des morgens ten zes ure te Cubaard geborenHij was het 4e en laatste kind van vader Hendrik Dirks Twerda (boer te Cubaard) en moeder Houkjen Hiddes Frankema. Hidde woonde begin 1903 in Kubaard en was, zoals het zo mooi in de akte staat, van boerenbedrijf. Trijntje woonde in Tzum en was zonder beroep. Hieronder de handtekeningen van Trijntje en Hidde, de vader van Hidde en de ouders van Trijntje. Waarbij moeder Dieuwke Pieters Kooistra zichtbaar moeite had met haar achternaam. De getuigen bij het huwelijk waren:

  • Doekele van de Witte, 48 jaar, veldwachter, woonachtig te Zweins, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Jan Alkema, 42 jaar, veldwachter, woonachtig te Achlum, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Jelle Terluin, 32 jaar, veldwachter, woonachtig te Achlum, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Douwe Groenveld, 60 jaar, secretarie beambte, woonachtig te Franeker, vreemd aan bruidegom en bruid

Handtek Trijntje en HiddeTrouwen

In datzelfde jaar, op donderdag 17 december 1903 zouden de gebroeders Wright in een vliegtuigje van de grond komen en 12 seconden door het luchtruim zweven. Ze legden een afstand van 36,5 meter af. Later die dag stegen ze opnieuw op en ditmaal vlogen ze 59 volle seconden als een vogel door de lucht.  Ze legden die 2e keer een afstand van 260 meter af.

First_flight3

Trijntje en Hidde kregen de volgende kinderen:

  1. Hendrik, 2 april 1904 te Wommels – 16 maart 1985 te Bakhuizen (80 jaar)
  2. Dieuwke, tussen 2-9 1905 te Wommels – 31 oktober 1969 te Leersum (64 jaar)
  3. Houkje Luutske, 16 februari 1910 te Wommels – 6 augustus 2002 te Joure (92 jaar)

Trijntje en Hidde trouwden op donderdag 7 mei en krap een week eerder, op vrijdag 1 mei 1903, nam Hidde de winkel over van zijn zwager Thomas Twerda. In de advertentie lezen we dat hij de winkelaffaire van zijn neef overneemt en dat hij hoopt door eene flinke behandeling de gunst van het geachte Publiek van Wommels en omstreken voor zich te winnen.

Overname winkel 15 mei 1903

Vanaf dat moment komen we de naam van Hidde talloze malen tegen in advertenties. Zo was de veedrank Bubus bij hem te koop; het eenige middel, aldus de advertentie, dat na het kalven het korte en lange navuil afdrijft. Dat klinkt allesbehalve fris, maar het waren dan ook andere tijden. Kalvervoer W met Melkeiwit voor fokkalveren kon je ook in zijn winkel kopen, net als Okkinga’s Uierzalf. Heerema’s Hoendermeel was er ook, net als La Santé’s Salmiak Honing-Pastilles. Afgaande op de advertenties lijkt Hidde een soort Winkel van Sinkel te hebben gehad, want zoals het rijmpje ooit zei:

In de winkel van Sinkel
Is alles te koop.
Daar kan men krijgen:
Mandjes met vijgen,
Doosjes pommade,
Flesjes orangeade,
Hoeden en petten
en damescorsetten.
Drop om te snoepen
en pillen om te …..

Op maandag 4 december 1911 kocht Hidde een woning met schuur te Wommels. De koopsom bedroeg 2.000 gulden, wat in onze tijd neer zou komen op een bedrag van 36.000 gulden, ofwel ruim 16.336 euro. Op zaterdag 15 april 1916 kocht hij een perceel weiland te Wommels voor de lieve som van 4.732 gulden. Dat zou nu neerkomen op een bedrag van 85.176 gulden, ofwel 38.651 euro. Een auto kwam er ook, en wel op donderdag 27 oktober 1921. Het merk weten we niet, maar wel het kenteken: B-4856.

P1925

Het was 1926 en Hidde had uitstekende zaken gedaan met zijn winkel in Wommels. Hij had percelen land gekocht en zelfs een auto. De winkel was de zekere factor in zijn bestaan, het zorgde voor stabiliteit in een wereld die allesbehalve stabiel was voor miljoenen arbeiders. Waarom hij besloot de winkel te verkopen en als boer verder te gaan, zullen we nooit weten. Misschien daalde de omzet en voorzag hij een verdere terugval in de toekomst. Misschien ook was hij winkelier geworden om de doodeenvoudige reden dat de kans zich voordeed. Hij had de winkel immers overgenomen van zijn neef. Wellicht was hijzelf liever boer geworden, had hij liever op de weerbarstige velden gewerkt, onder de eindeloos blauw-witte luchten. Wat de motivatie ook geweest is, op vrijdag 30 oktober 1925 kocht Hidde een zathe (hoeve, landgoed) met land te Tjalleberd. Hij betaalde er 20.319 gulden voor (nu: 365.992 gulden, 166.079 euro). Het betekende dat de woning met winkel te Wommels verkocht moest worden. Dit gebeurde echter niet meteen. In oktober 1925 kocht Hidde het nieuwe huis te Tjalleberd, maar pas op zaterdag 30 januari 1926 bood hij zijn huis te Wommels te koop aan. En, zoals we in de advertentie kunnen lezen, was de aanvaarding (pas) op woensdag 12 mei 1926. Per die datum was hij winkelier af en boer van beroep.

Koop 1925 1

Verkoop 30-1-1926

Het was maandag 7 mei 1928, precies 25 jaar nadat Trijntje en Hidde elkaar het ja-woord hadden gegeven. En zo vierden ze dus hun 25-jarig huwelijksfeest te Tjalleberd. De kinderen en neven plaatsten een advertentie in de krant en Hidde plaatste vervolgens een advertentie om zijn dank uit te spreken voor het hartelijke meeleven.

1928 - 25 jaar

1928

Hidde was boer en woonde met zijn gezin op een hoeve te Tjalleberd. Hij had een enorme investering gedaan, want 20.000 gulden in de twintiger jaren was een klein vermogen. Toch, er leek geen vuiltje aan de lucht en Hidde zal er alles aan hebben gedaan om zijn boerenbedrijf tot een winstgevende onderneming te maken. In 1926 kon hij niet weten dat zijn investering op het slechtst denkbare moment in de geschiedenis van de 20e eeuw kwam. Alles veranderde namelijk op donderdag 24 oktober 1929 toen de koersen op Wall Street ineens met schrikbarende snelheid begonnen te dalen en de beurs uiteindelijk volledig instortte. Miljoenen mensen verloren binnen enkele dagen al hun spaargeld. Fabrieken werden gesloten en lonen gehalveerd. Het gebeurde allemaal aan de andere kant van onze wereld, maar de effecten van die catastrofale crisis rimpelden langzaam uit over de eindeloze oceaan. En zo werd ook Nederland in 1930 door De Grote Depressie getroffen. Tienduizenden arbeiders en kantoorbedienden verloren hun baan en uiteindelijk zou Nederland in de 2e helft van de dertiger jaren meer dan een half miljoen werklozen tellen (dit was 20% van de beroepsbevolking). De prijs van de tarwe, rogge, botter en varkensvlees daalde met meer dan 50% en boeren stonden aan de rand van de afgrond. Hidde had in 1926 gegokt en verloren. In 1934, amper 8 jaar nadat hij de hoeve en het land had gekocht, was hij gedwongen deze weer te verkopen.

Boelin1

In datzelfde jaar 1934 werden onder andere de dorpen Terband, Luinjeberd, Gersloot en Tjalleberd samengevoegd bij de gemeente Heerenveen. Over Tjalleberd schreef men ooit: Tjalleberd is ’t grootste Dorp der Grieteny, ten Westen van Gersloot, ongemeen vermaakelyk in ’t geboomte en in de hooge bouwlanden gelegen. Hier vindt men eene kerk, doch zonder toren. Ook is hier eene Herberg voor den reizenden man, en daar in eene Rechtkamer; hoewel het recht ’s Dingsdags wordt gehouden op ’t Heerenveen. 

Het was de 62-jarige Klaas de Haan die in september 1938 liet noteren, uit eigen wetenschap dragende, dat op (zaterdag) zeventien september dezes jaars, des namiddags te half zeven uur, te Heerenveen is overleden: Twerda, Hidde. Hidde was al langdurig ziek, maar overleed die namiddag zacht en kalm. In een van de rouwadvertenties werd hij omschreven als onze onvergetelijke oom, wat iets zegt over de man die hij is geweest. Hidde Hendriks Twerda werd 60 jaar oud. (niet 61, zoals in de eerste advertentie geschreven werd).

Boelin2

Trijntje was 59 jaar oud en weduwe. Toch, twee maanden na het overlijden van haar man, kocht ze samen met haar kinderen een perceel weiland. Kooper mevr. de wed. Hidde Twerda en kinderen, lezen we in de advertentie. De koopsom bedroeg 3.180 gulden, wat nu neer zou komen op 57.240 gulden, ofwel 25.974 euro. Maar daarna valt het stil. Haar naam komt niet meer in de officiële stukken of kranten voor.

23 11 1938

Ze zou haar man Hidde ruim 25 jaar overleven. Ze hertrouwde niet en sleet haar laatste dagen in het verzorgingstehuis Marijke Hiem te Heerenveen. Ze overleed na een korte ziekte, op de zwaar bewolkte, kille woensdag 26 februari 1964. Ze werd begraven op zaterdag 29 februari, om 13.30 uur in de middag. Trijntje Jelles Bruinsma werd 84 jaar oud.

Boelin3

0544