Jelle Pyters (1789-1851)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Pyter Jelles Bruinsma (1747-1812) & Geertie Jans (1768-1846)
Grootouders: Jelle Hilbrands Bruinsma (1714-1792) & Siebrig Pieters Felsen (1720-1807)

Jelle Pyters Bruinsma was het eerste kind in het gezin van vader Pyter Jelles en moeder Geertje Jans. Hij werd geboren op maandag 30 november 1789 te Kubaard, een koude dag, met temperaturen die nauwelijks boven het vriespunt uitkwamen. Het gezin waarin Jelle opgroeide breidde zich gestaag uit: Jan (1791), Sybrichje (1794), Doede (1797), Nieschjen (1803), Kornelis (1805) en Pyter (1813). In totaal dus 6 broertjes en zusjes. Toch zou ook Jelle al heel vroeg in zijn leven met de vergangkelijkheid van het alles geconfronteerd worden:

  • 1803: het overlijden van zijn zusje Nieschjen, 3 maanden oud
  • 1807: het overlijden van zijn zusje Sybrichje, 12 jaar oud
  • 1810: het overlijden van zijn broertje Kornelis, 5 jaar oud
  • 1812: het overlijden van zijn vader, 65 jaar oud
  • 1813: over overlijden van zijn broertje Pyter, 6 maanden oud

Jelle was zelf 24 jaar oud, en toch hij had al 6 dierbaren verloren.

Top1

Op donderdag 1 juni 1815, om 10.00 uur in de ochtend, trad Jelle in Tzum in het huwelijk met Joukje Jans Heerema. Joukje werd geboren op zondag 15 september 1793 te Tzum en aldaar gedoopt op zondag 6 oktober 1793. Haar ouders waren Jan Tjallings Heerema en Jetske Gerben en waren bij de plechtigheid aanwezig. De bruid was 21 jaar oud en de bruidegom 25 jaar. In de akte lezen we:…..ieder den aanstaande Echtgenoten afgevraagd, of zij elkander wederkerig tot man en tot vrouw wilden nemen: waarop door elk een toestemmend antwoord is gegeven. Als getuigen traden op:

  • Jan Pieters Bruinsma, 23 jaar, boerenknecht, woonachtig te Cubaard, broeder van de bruidegom
  • Jentje Melles van Dijk, 31 jaar, huisman, woonachtig te Tzum, aangehuwden broeder van de bruid 
  • Tjalling Jan Heerema, 34 jaar, huisman, woonachtig te Tzum, broeder van de bruid
  • Feike Hilbrands Bruinsma, schipper, 33 jaar, woonachtig te Tzum, vreemd aan de bruidegom en bruid 

En hier zien we dus een uiterst curieus moment in de familiegeschiedenis. Feike Bruinsma werd als vierde getuige aan het huwelijk toegevoegd en gaf aan Jelle Pyters Bruinsma niet te kennen. En dat terwijl ze wel degelijk familie van elkaar waren. Hun vaders waren immers broers. Toch, Jelle en Feike zullen het om de een of andere reden niet van elkaar hebben hebben geweten. Een merkwaardige speling in de stamboom.

Jelle Pyters en Joukje Jans kregen samen de volgende kinderen:

  1. Pieter, 30 september 1816 te Tzum – 17 januari 1864 te Tzum (47 jaar)
  2. Jetske, 27 maart 1818 te Tzum – 28 mei 1818 te Tzum (2 maanden)

Een zeer klein gezin dus, zeker voor die tijd, waarbij alleen zoon Pieter de volwassen leeftijd zou bereiken.

Nog als zijn jongere broer Jan, was ook Jelle Pyters administrerend diaken. Dit betekende onder andere dat hij namens de diaconie de armste gezinnen financieel kon ondersteunen. Bijvoorbeeld als het ging om het betalen van de begrafenisrekening voor de armsten in de gemeente. Er werd o.a. betaald voor het verzorgen van de zieke bij leven, voor het afleggen, het aanzeggen, de doodskist (of doodvat zoals men het noemde), het grafmaken en het zogenaamde leedmaal. Het leedmaal was van oudsher het middagmaal, hetzij warm of koud, dat bij een begrafenis werd geserveerd. Zo speelde onder andere de krentenbol een rol als begrafenis- of leedbrood. Dit waren gekruiste krentenbollen, van binnen letterlijk zwart van de krenten, gemaakt van fijn roggebloem. Voor deze begrafenismaaltijd werden de winkelwaren, brood, boter, maar ook bier, brandewijn, jenever en later koffie en thee voor arme gezinnen door de administrerend diaken vergoed.

Begravenismaal

Toen Jelle in 1815 in het huwelijk trad, was hij kleermaker te Tzum. Bij de geboorte van zijn zoontje Pieter in 1816, gaf hij echter schoenmaker als beroep op. Twee jaar later, bij de geboorte van zijn dochtertje Jetske, liet hij prompt weer kleermaker noteren. Niet lang daarna komen we meester kleermaker tegen. En dat betekende dus dat hij leerlingen aannam om het vak te leren. De Armani van het Noorden, zeg maar.

In 1829 verdeelde Joukje’s vader Jan Tjallings Heerema zijn grond over de kinderen. De kinderen werden tezamen eigenaar van de grond, waaronder ook het landgoed (ofwel zathe zoals het toen genoemd werd) Groot Heerema behoorde. Dit landgoed was ooit het stamhuis van het adellijk geslacht Heerema (of Herama). Joukje Jans kwam had dus spoortjes adelijk bloed in zich! In 1734 schreef de dichter Daniël Willink zelfs een boek over het landgoed: De Lustplaats Groot-Heerema.

Groot Heerema

In totaal werd Joukje Jans mede-eigenaresse van 12 verschillende stukken land, waarvan sommigen zelfs met naam en toenaam in de akte genoemd werden: Het Padsland, De Lange Warren, De Korte Warren, De Bijl en De Groote Terp. Hoewel Jelle Pyters zijn vak als kleermaker verstond, was de welstand in het gezin dus vooral te danken aan Joukje Jans en haar voorvaderen. In 1830 woonden Jelle Pyters en zijn vrouw Joukje Jans in een huis met erf, half omringd door water, met 3 stukken weiland, een boomgaard en een tuin, vlak buiten het dorp Tzum.

(de locatie op de kaart)

Eigendom Jelle Pieters

Eind 1831 werd notaris Stinstra uit Franeker ingeschakeld, om te assisteren bij de verkoop van Jelle’s huizinge, hovinge, bleekveld en erve. Plaats van handeling: drie uur in de middag in de herberg te Tzum. Dezelfde plek waar hij samen met zijn broers en moeder in 1839 de kostelyke weilanden van vader Pyter Jelles zou gaan verkopen. Volgens de advertentie lagen het huis en de landerijen in de Buren nummer 36 te Tzum. En jawel, in 1831 was Jelle Pyters dan toch eindelijk Jelle Pieters geworden. De tijden waren aan het veranderen, ook toen.

Verkoop Jelle Pieters

Jelle Pieters (alias Pyters) overleed op zaterdag 26 juli 1851, om 16.30 uur in de middag, in een huis genummerd 124 te Tzum. Hij werd 61 jaar oud. Zijn vrouw Jouke overleefde hem en overleed tenslotte op vrijdag 4 oktober 1861, 08.00 uur in de morgen, in huizinge nummer negenenveertig te Tzum. Ze werd 68 jaar oud.

(het huis waar Jouke Heerema overleden is – tegenwoordig adres: Voorstraat 26)

Huis van overlijden Jouke

Advertenties