Blijke Tjeerds (1881-1975)

Blijke portret

Blijke Tjeerds werd op zondag 27 november 1881, des avonds ten tien ure te Achlum geboren. Zij was het tweede kind, de tweede dochter ook, van vader Tjeerd Eekes van der Velde en moeder Tjietske Pieters Bruinsma. Als getuigen had vader Tjeerd de gebroeders Hoekstra uit Achlum meegenomen, beiden verwer van beroep (huisschilder dus). Blijke werd geboren aan de vooravond van een opvallend zachte winter. Zeker als we die vergelijken met de winter van het jaar ervoor (1880-1881), toen het kwik in januari 1881 daalde naar -21 °C. Na Blijke zouden er nog 5 kinderen geboren worden, waarvan een levenloos meisje in 1885, terwijl haar jongere broertje Eeke al na 4 weken zou overlijden. En zo groeide Blijke dus op met een ouder zusje, twee jongere  en een jonger broertje. Vader Tjeerd was grofsmid van beroep en de kinderen zullen ontelbare malen in de smederij van hun vader zijn geweest. in 1904 treffen we haar met twee van haar zusjes en een broertje bij Zangvereniging Zanglust te Achlum:

Zangvereniging

Blijke was 38 jaar oud, toen ze op zaterdag 7 augustus 1920 in het huwelijk trad met de 32-jarige Johan Diderich Westra. Op dezelfde dag en in het hetzelfde stadhuis als haar zusje Pietertje. Johan was op vrijdag 16 maart 1888, des middags ten twaalf ure te Arum geboren en was het derde kind van vader Klaas Reinders Westra (timmerman, later koopman) en moeder Atje Johans Blok. Na Johan Diderich zouden er nog 3 kinderen geboren worden en zou het gezin uiteindelijk bestaan uit vijf jongens en een meisje. Zowel Johan als Blijke woonden in 1920 in Achlum. Bij het huwelijk trad in eerste instantie de 31-jarige veldwachter Eelke Volbeda als één van de getuigen op. Zijn naam staat in de akte vermeld, maar is doorgestreept en vervangen door de 32-jarige belastingcontroleur Pieter Mageé. Waarom de ene persoon werd geschrapt en vervangen door de ander, is onduidelijk.

Zuivelfabriek

Zoals we zagen was Johan’s vader afwisselend timmerman, koopman en zelfs aan het einde van zijn leven timmermansknecht van beroep. Johan koos Driepootechter een heel andere richting en volgde een opleiding voor melkcontroleur. Een melkcontroleur moest heel vroeg opstaan, omdat hij vóór het melken van de koeien bij de boer moest zijn. Een van de vaste attributen die de melkcontroleur bij zich had was een stalen driepoot met emmer en unster (een weeg-instrument). Hij woog de melk en met een speciale schep schepte hij wat melk over voor verder onderzoek in het laboratorium. Daar werd het vet en eiwit gehalte van de melk onderzocht. Een paar dagen later bracht de melkcontroleur dan vervolgens het melkcontroleboekje terug bij de boer, met daarin de uitslag van de test. Op woensdag 12 november 1913 werd Johan aangenomen als melkcontroleur bij de Zuivelfabriek Achlum, tegen een salaris van 11 gulden per week. Voorwaarde was vaak wel dat iemand kinderloos moest zijn, en blijven. Dit zou de reden kunnen zijn waarom Blijke en Johan nooit kinderen hebben gekregen. Johan woonde in 1913 nog in Ferwerd, maar verhuisde uiteraard naar Achlum.

De zuivelfabriek was even oud als Johan. De statuten voor de fabriek werden in februari 1888 vastgelegd, een maart later werd Johan geboren. Hij was, zouden we kunnen zeggen, geboren om bij de zuivelfabriek te werken. De fabriek was ooit begonnen als de Verenigde Coöperatieve Stoomzuivelfabriek, maar was in 1893 gefuseerd met wat later de Frico zou worden. De fabriek was gevestigd aan de Slachtedijk (tegenwoordig Monnikenweg).

Begin november 1921 raasde er een zware najaarsstorm over ons land. De krant schreef: Achlum, 7 nov. Gisteren, tijdens den storm, waarbij vele dakpannen en schoorsteenen het moesten ontgelden, kwamen electrische draden op de zuivelfabriek in aanraking met den bliksemafleider, waardoor de electrische vonken een schoorsteenbord raakten, dat in brand vloog. Met emmers water kon de brand nog gebluscht worden. Gelukkig dat het ongeval niet in den nacht voorviel, de gevolgen zouden dan gewis ernstig zijn geweest. 

Achlum Tram

Achlum had ook een tramverbinding. De eerste rit was op maandag 1 september 1902, de laatste op woensdag 13 september 1939. Het betekende dat Blijke en Johan relatief eenvoudig naar omliggende dorpen en steden konden reizen. Of in ieder geval in de richting, want niet elk dorp had een tramlijn natuurlijk. De Nederlansdche Tramweg Maatschappij hanteerde een zomer- en winterrooster en zette extra trammen in als er bijvoorbeeld ergens een grote kaatswedstrijd plaatsvond. Tram 215 ging naar Arum, tram 210 naar Leeuwarden. De eerste tram naar Leeuwarden vertrok om 6:26 in de ochtend, behalve op vrijdag en zondag. Tijdens de wintermaanden vertrok de tram naar Leeuwarden om 6:55 uit Achlum. Hitzum werd bereikt om 07:02 uur, Franeker om 07:12, Dronrijp 07:27 en Marssum om 07:42 uur. De tram arriveerde tenslotte om 07:54 te Leeuwarden, precies 59 minuten nadat hij bij Achlum was gestopt.

Blijke en Johan waren 54 jaar met elkaar getrouwd geweest toen Blijke overleed. Ze verbleef inmiddels in het bejaardencentrum Martenahiem te Tzum en overleed er op de zonnige, maar koude zaterdag 8 februari 1975. De uitvaartdienst was op woensdag 12 februari, om 13.30 in de middag, met aansluitend haar begrafenis om 14.30 uur. Blijke Tjeerds van der Velde werd 93 jaar oud.

Overlijden Blijke 1

Overlijden Blijke 3

Overlijden Blijke Dankzegging

Johan zou haar niet echt lang overleven en overleed bijna 4 jaar later. Ook hij overleed in het bejaardencentrum Martenahiem, en wel op vrijdag 1 december 1978. Het was een ijskoude, onbewolkte dag, zonder zon en de temperatuur zou de gehele dag onder het vriespunt blijven. Johan Diderich Westra werd 90 jaar oud. Hoewel Blijke en Johan zijn bergraven, is het graf inmiddels alweer geruimd.

Overlijden Johan

Overlijden Johan1