Willemke Pieters (1839-1912)

Het was maandag 27 mei 1839, 09.00 uur in de ochtend, toen de 42-jarige Pieter Hilbrands Bruinsma bij de Burgerlijke Stand van de Grietenij Hennasrderadeel binnenstapte. Daar liet hij noteren dat op zaterdag 25 mei 1839 te Waaxens, des morgens ten negen uren in zijnen huize zijn dochtertje Willemke was geboren. Pieter Hilbrands was boer van beroep en samen met zijn tweede vrouw Fokeltje Minnes Wiersma had hij dan toch een kind gekregen. Willemke zou het eerste en enige kind blijven.

In 1849 bestond Waaxens uit 12 huizen, waarvan 11 bewoond en eentje onbewoond. Het dorp telde 12 huisgezinnen, met in totaal 31 bewoners van het mannelijke- en 36 van het vrouwelijke geslacht (67 inwoners dus). In 2012 telde Waaxens twintig huisgezinnen en telde het dorp in totaal 45 inwoners.

Willemke Top

Willemke was 20 jaar jong, toen ze op vrijdag 27 april 1860 in het huwelijk trad met de 22-jarige Broer Dirks (Durks) Eekma uit Oosterlittens. Broer was het eerste kind van vader Dirk Broers Eekma (boer van beroep) en moeder Trijntje Dirks de Groot. Hij werd op zondag 2 juli 1837, des avonds ten zes ure te Oosterlittens geboren. Na hem zouden zijn broers Durk en Bauke nog geboren worden, waarbij de laatste al na vijf maanden overleed. Broer was dus opgegroeid met zijn jongere broer Durk. In zijn huwelijksjaar 1860 woonde hij te Burgwerd, maar hield hij verblijf in Waaxens. Willemke woonde daar ook en was zonder beroep. Willemke’s ouders waren bij het huwelijk aanwezig, net als Broer’s vader (zijn moeder was al overleden). De getuigen bij dit huwelijk vormen een bont gezelschap, en dan vooral door hun beroepen en het feit dat allen goede vrienden van bruidegom en bruid waren. En dat zie je maar zelden in trouwaktes uit die tijd. Zo was er Siebolt Tiemersma, die ytiger der botervaten van beroep was. Het woord ytiger betekende ijken, ofwel wegen en meten. En zo waren de getuigen:

  • Siebolt Tackeles Tiemersma, 63 jaar, ytiger der botervaten, woonachtig te Wommels, goede vriend
  • Johannes Stam, 33 jaar, veldwachter, woonachtig te Wommels, goede vriend
  • Tjibbe Tiemersma, 26 jaar, kantoorbediende, woonachtig te Wommels, goede vriend
  • Jan Both, 32 jaar, veldwachter, woonachtig te Lutkewierum, goede vriend

Handtek

Willemke en Broer kregen samen de volgende kinderen:

  1. Trijntje, 30 oktober 1861 te Waaxens –  26 augustus 1927 te Wommels (65 jaar)
  2. Pieter, 12 augustus 1864 te Waaxens – 9 april 1899 te Wommels (34 jaar)

Broer was in 1856 opgeroepen voor de Nationale Militie, de militaire keuring. Hij werd goedgekeurd en zou dus worden ingelijfd als soldaat. Het gebeurde niet, want hij maakte gebruik van de zogenaamde nummerwisseling. Het betekende simpelweg dat hij iemand anders in zijn plaats liet gaan, iemand die bij de keuring van vrijgeloot. Tegen betaling uiteraard, maar het betekende wel dat Broer onder de dienstplicht uit kon komen.

Zoals we hebben gezien was hij zonder beroep toen hij met Willemke trouwde. In 1861, toen hun eerste kindje geboren werd, was hij nog steeds zonder werk. De misoogsten, de longziekte onder de runderen en cholera uitbraken hadden halverwege de 19e eeuw tot een economische crisis geleid. Veel boeren en arbeiders waren werkloos. Pas rond 1860 zou er een nieuwe periode van welvaart aanbreken, die bekend zou komen te staan als champagne jaren, of de tweede Gouden eeuw. Misschien dat Broer op deze golf van welvaart heeft kunnen meeliften, want in 1864 was hij boer te Waaxens. Tevens was hij kerkvoogd en had hij het beheer over de goederen van de kerk. Zo was hij in 1872 en 1875 namens de kerk betrokken bij de verhuur van percelen grond te Itens. In 1875 ging het daarbij om een huursom van 1.202 gulden per jaar. Dat zou tegenwoordig neerkomen op een bedrag van 28.363 gulden, ofwel 12.870 euro huur per jaar.

De champagne jaren in de landbouw duurden maar kort. Rond 1880 kwamen veel boeren in grote problemen. De prijzen schoten omhoog en werkloosheid en armoede waren het gevolg. Zoals we konden zien werd Dirk boer aan het begin van de economische bloei. Toen de donkere wolken zich eind jaren zeventig begonnen samen te pakken, was hij er echter als de kippen bij om zijn boerderij en landerijen te verhuren en zijn boelgoed te verkopen. Misschien was hij van nature geen gokker en wilde hij geen enkel risico nemen. Misschien ook was hij een schrander zakenman, die beter dan wie ook de tekenen der tijden kon lezen en daarop feilloos inspeelde. Hoe het ook zij; op zaterdag 15 november 1879 begon hij met de verkoop van goederen. Zo lezen we in de advertentie de verkoop van onder andere: koeien, kalveren, schapen, varkens, paarden, kippen en een haan, hooiwagens, een kaasketel, een koekmolen, harken, vorken, kastjes, tafels, stoelen, een verzameling fraai ouderwetsch blauw en rood porselein en eenige goud- en zilverwerken.

31-10-1879a

Op woensdag 31 december 1879 volgden de zathe (hoeve) en landerijen onder Waaxens. In totaal 22 hectare land werd te huur aangeboden voor 5 jaren, tussen 1880-1885.

31 dec 1879

Daarna verdwijnen Willemke en haar man bijna volledig uit beeld. Zo is niet bekend wat Broer hierna heeft gedaan, of ze in Waaxens zijn gebleven en wat er met de zathe gebeurde in 1885, toen de huurperiode afliep. Uiteindelijk kwamen Willemke en Broer ergens tussen 1888 en 1899 in Wommels terecht. De eerste keer dat hun naam weer opduikt, is bij het overlijden van hun zoon Pieter, die in 1899 op 34-jarige overleed. In de akte lezen we dat Willemke en Broers arbeiders en wonende te Wommels zijn. Daarna zijn er geen gegevens meer te vinden over hun werk en wonen. Willemke overleed op de onbewolkte, zonnige zaterdag, de 28e september 1912, des voormiddags ten zeven uren te Wommels. Willemke Pieters Bruinsma werd 73 jaar oud.

overlijden willemke

Haar man Broer zou haar maar kort overleven. Hij sleet zijn laatste maanden als weduwnaar in Wommels en overleed amper negen maanden na zijn vrouw. Hij stierf op zondag 22 juni 1913, des namiddags ten halfvijf ure te Wommels. Broer Dirks (Durks) Eekma werd 75 jaar oud.

Advertenties