Marten Hilbrands (1792-1865)

Lands

Marten Hilbrands werd op zondag 28 oktober 1792 geboren te Lollum en aldaar gedoopt (Hervormd) op zondag 18 november 1792. Hij was het 10e kind van vader Hillebrand Jelles en het 4e kind van Hillebrand’s 2e vrouw Willemke Johannes Noordhof. De leeftijdverschillen tussen de kinderen van beide huwelijken bijzonder groot. Zo was Hillbebrand’s eerste kind (dus bij zijn eerste vrouw) bijna 23 jaar oud toen Marten geboren werd. Marten was trouwens niet het laatste kind in het gezin, na hem zouden Pieter (1796) en Reinder (1803) nog geboren worden. In de doopakte lezen we dat de ouders onder Lollum wonen en dat vader Hillebrand, als diaken en ouderling, het kind ter doop hield (hij was de doopheffer).

Toen vader Hillebrand Jelles in 1811 de achternaam Bruinsma voor de eeuwigheid liet vastleggen, werden ook alle kinderen in de akte opgesomd. Zo zien we de naam Marten op de derde regel in het midden. Marten Hilbrands was ineens Marten Hilbrands Bruinsma geworden. Met dank aan Napoleon.

1811- Hillebrand

Marten was 30 jaar oud, toen hij op zaterdag 17 mei 1823, des namiddags ten vier uren in het huwelijk trad met de 22-jarige Klaaske Jans Boersma. Klaaske was zonder beroep en woonde te Kubaard, Marten woonde te Lollum en ook hij was zonder beroep. Klaaske was op dinsdag 27 januari 1801 te Kubaard geboren en te Waaxens gedoopt op 8 februari 1801. Ze was het 3e kind van vader Jan Klazes Boersma (boer van beroep) en moeder Trijntje Steffens. Haar zusje Geertje (1795) en broertje Hinke (1798) waren haar voorgegaan. Steffen (1803) en Froukjen (1807) werden na haar geboren. Marten’s ouders waren bij het huwelijk aanwezig, evenals Klaaske’s vader. Haar moeder was toen al overleden. In de trouwakte lezen we: waarvan de afkondigingen voor den Hoofddeur van ons Grietenij huis zijn geschied op den eersten en tweeden zondag, telkens des voormiddags ten elf uur. Tweemaal werd de aankondiging van het huwelijk dus op de voordeur van het stadhuis geplakt, een gebruik dat teruggaat tot de Middeleeuwen. Als getuige trad onder andere op: Jan Pieters Bruinsma, schoonbroeder des bruids. Want onze Jan Pieters Bruinsma was gehuwd met Klaaske’s zuster Geertje Jans Boersma. De getuigen op een rij:

  • Jan Pieters Bruinsma, 31 jaar, schipper, woonachtig te Wommels, schoonbroeder des bruids
  • Dirk Martens Rodenhuis, 64 jaar, arbeider, woonachtig te Kubaard, goede vriend
  • Willem Lammerts de Roos, 42 jaar, kastelein, woonachtig te Wommels, goede vriend 
  • Reinder Herkes Robijn, 65 jaar, executeur, woonachtig te Wommels, goede vriend

In 1831 was Marten de huurder van een beste greidplaats (een weide, grasland) onder Tzum, groot ongeveer 266.000 vierkante meter, ofwel 2.660 voetbalvelden. Let wel, hij was de huurder, hij had het niet in bezit. We zien achter zijn naam de Latijnse woorden cum uxore, hetgeen met zijn vrouw betekent. Ook zien we de grondbelasting (floreenbelasting) die voor dit stuk grond betaald moest worden. De floreenbelasting gaat terug naar de Saksische tijd; reeds vóór 1533 was er sprake van floreenregisters. De floreen was een goudgulden ter waarde van 28 stuivers, die door de Saksische hertogen in Friesland werd geslagen en als munteenheid werd gebruikt.

1826

Marten en Klaaske ware nog jong, maar zouden geen kinderen krijgen. Ze woonden te Tzum en rond 1835 verhuisden ze naar Arum waar ze zouden blijven wonen. Op dinsdag 19 mei 1829 overleed Klaaske’s vader en op zaterdag 10 mei 1834 haar moeder; in beide gevallen was zij samen met haar broers en zusters een van de erfgenamen. In 1847 verkochten Klaaske en haar broers en zusters 1/16 deel van een huis met hoving, erf en bouwland. De koopsom bedroeg 112 gulden (omgerekend 2.604 gulden, ofwel ruim 1100 euro) en de koper was Beitske Sybolts Hokestra (een vrouw dus!) te Lollum.

Klaaske overleed op zondag 9 december 1849 te Arum, des namiddags ten twee ure. Bij haar dood liet zij een nadelig saldo na van 100 gulden (omgerekend 2.325 gulden, ofwel ruim 1.000 euro). Ook liet zij ontroerend goed na. Klaaske Jans Boersma werd 48 jaar oud.

Marten was nu weduwnaar, maar we treffen zijn naam nog met regelmaat in officiële stukken en kranten. Zo huurde hij in 1854 en 1855 stukken land te Waaxens. In 1857 was hij er weer, ditmaal om een perceel land te Kubaard te huren. Hijzelf woonde nog steeds in Arum. In de jaren vijftig van de 19e eeuw brak (andermaal) de gevreesde en besmettelijke longziekte onder runderen uit. In 1857 alleen al moesten 7.557 runderen worden geslacht en heerste de ziekte in 1.842 stallen en weiden in Friesland. In de Leeuwarder Courant werd bijgehouden welke veehouders “besmet” en welke gezond waren verklaard. In januari 1857 zien we dat de ziekte ook onder zijn kostbare runderen is uitgebroken (we zien zijn naam op de onderste rij in de advertentie). Net als bij Pieter Hilbrands Bruinsma en Ieme Jacobs Strikwerda dus, hoewel hun veestapel pas het jaar daarop getroffen zou worden.

Besmetting

Ondanks de vreselijke longziekte die Friesland in zijn greep hield, bleef Marten onvermoeibaar zoeken naar verse weilanden. In 1859 en 1861 was hij wederom terug bij de notaris, ditmaal voor de gezamenlijke huur van een aantal percelen ontroerend goed en greidland te Arum. De totale koopsom voor beide jaren bedroeg 2.903 gulden (wat nu neer zou komen op 67.494 gulden, ofwel 30,627 euro). Pas op 13 maart 1860, dus 39 maanden (ruim 3 jaar!) nadat zijn veestapel besmet raakte) werden zijn runderen weer gezond verklaard. We zien zijn naam op de één na onderste rij.

Gezond vee

Op 9 april 1865 kwam er een einde aan de Amerikaanse Burgeroorlog. Zes dagen later, op zaterdag 15 april 1865, werd president Abraham Lincoln vermoord. Over zijn (politieke) leven zijn honderden boeken verschenen, over de moordaanslag op zijn leven misschien wel meer. Duizenden kilometers verderop, in het Friese dorpje Arum, sleet Marten Hilbrands zijn laatste dagen. Hij was inmiddels zonder beroep en hij overleed op zaterdag 1 juli 1865 te Arum, des nachts ten een ure te Arum. Marten Hilbrands Bruinsma werd 72 jaar oud. Zijn naam komt in geen enkel boek voor, zelfs niet in de kantlijn. Over zijn doodsoorzaak is niets bekend en er verscheen geen rouwadvertentie in de krant. Marten Hilbrands Bruinsma werd 72 jaar oud.

Advertenties