Luutske Jacobs (1809-1840)

WK91-4

Luutske Jacobs werd op donderdag 11 mei 1809 te Tzum geboren en aldaar gedoopt op zondag 21 mei 1809. Zij was het tweede kind (en het tweede meisje) in het gezin van de toen 25-jarige Jacob Jacobs Strikwerda en 22-jarige Lijsbeth Hilbrands Bruinsma. Haar zusje Willemke was haar in 1808 voorgegaan en na de geboorte van Luutske zouden er nog drie kinderen in dit gezin geboren worden.

Luutske werd geboren onder de Franse vlag, want Nederland maakte sinds 1795 (tot 1813) deel uit van het Franse keizerrijk onder Napoleon Bonaparte. In 1809, het geboortejaar van Luutske, was Napoleon (en wij dus ook) in oorlog met Engeland. Op zondag 30 juli 1809 landden ongeveer 38.000 Engelse soldaten op de kust van Walcheren, en op zondag 13 augustus werd de stad Vlissingen omsingeld en begonnen de beschietingen. Zowel vanuit zee als vanaf land werd Vlissingen met een alles vernietigend bombardement bestookt. Twee dagen later marcheerden Engelse troepen onder het zingen van ‘God Save The Queen’ de verwoeste stad binnen. Het bombardement kostte aan 335 burgers het leven. Daarnaast waren er honderden gewonden.

Bombardement

Luutske was 22 jaar oud, toen ze op zondag 22 april 1832 te Tzum in het huwelijk trad met de 33-jarige Jacob Hiddes Houtsma. Jacob was op donderdag 14 februari 1799 te Tzum geboren en aldaar gedoopt op zondag 24 maart. Jacob was 1 van de in totaal 9 kinderen in het gezin van timmerman Hidde Sjoerds Houtsma en Lijsbeth Rinzes Bijlsma. Een van zijn jongere broers was Harmen, geboren in 1803, die in 1831 als schutter meevocht in de 10-daagse veldtocht.  Meer informatie over de veldtocht is te vinden op de pagina van Reinder Hilbrands Bruinsma, die ook als schutter aanwezig was. Veel Friezen deden mee aan de 10-daagse veldtocht, dat is waar, maar wie weet hebben beide mannen elkaar gezien, gegroet of zelfs gekend.

Maar terug naar de huwelijksdag van Luutske & Jacob. In de trouwakte lezen we dat vader Hidde Sjoerds timmerman van beroep was en Jacob timmerknecht, net als zijn broers Anne, Sjoerd en de hierboven genoemde Harmen. De Houtsma’s timmerden dus behoorlijk aan de weg. De ouders van zowel de bruid als de bruidegom waren bij het huwelijk aanwezig. Beide moeders ondertekenden de trouwakte niet, welke verklaarden niet te kunnen schrijven, als het niet geleerd hebbende. Als getuigen traden op:

  • Hidde Sjoerds Houtsma, 58 jaar, timmerman, woonachtig te Tzum, vader van de bruidegom
  • Jacob Jacobs Strikwerda, 48 jaar, landbouwer, woonachtig te Tzum, vader van de bruid
  • Jan Tjallings Tjallinga, 64 jaar, assistent van de Grieteny, woonachtig te Franeker, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Rein Klazes Westra, 36 jaar, assistent van de Grieteny, woonachtig te Franeker, vreemd aan bruidegom en bruid

Handet

Jacob was in 1818 opgeroepen voor militaire keuring, ofwel de Nationale Militie. Het was slotnummer 7 ten deel gevallen en dit betekende dat hij gedurende vijf jaar als soldaat moest dienen. Niet aaneengesloten, maar door verschillende herhalingsoefeningen. Na vijf jaar hebbende gediend, was hij behoorlijk uit den dienst ontslagen. Dat was dus in 1823, nog altijd negen jaar voor zijn huwelijk met Luutske.

Luutske en Jacob kregen de volgende kinderen:

  1. Lijsbeth, 3 augustus 1833 te Tzum – 27 juni 1887 te Nijland (52 jaar)
  2. Pietertje, 15 juni 1835 te Tzum – 16 oktober 1849 te Welsrijp (14 jaar)
  3. Jacob, 30 september 1838 te Tzum – 26 maart 1912 te Franeker (73 jaar)

Jacob, het derde kind van Luutske en Jacob, trouwde met Mettje Doedes Bruinsma. In onderstaand schema is te zien hoe die twee takken van de stamboom in elkaar verstrengeld raken:

Mettje Link

Er zijn echter nog meer raakvlakken met de Bruinsma tak, want op zaterdag 24 december 1831 kocht Jacob Hiddes een huis, in de Buren te Tzum, genummerd 36, van Jelle Pieters Bruinsma. Het was echter Jelle’s neef Marten Hillebrands Bruinsma die op de 24e december als zaakgelastigde van Jelle bij de notaris aanschoof. De koopsom voor het huis bedroeg 530 gulden, wat nu neer zou komen op 12.322 gulden, ofwel ruim 5.500 euro. Vrijwel alle ramen en deuren in het pand waren aan de zuidkant, alleen de keuken had een raam aan de straatkant. Naast de keuken was een klein kamertje (op het zuiden) en achter beide vertrekken was de gang, met voordeur. Aan de andere kant van de gang was de woonkamer. Achter het huisje stond een aangebouwde schuur met daarin de koestal. De woning werd in 1972 afgebroken.

Verkoop Jelle Pieters

In de diverse aktes zien we dat Jacob beurtelings als timmerknecht en timmerman wordt omschreven en geregeld treffen wij hem bij de notaris voor het opstellen van obligaties, waarschijnlijk voor de aankoop van materialen. Zoals bijvoorbeeld in november 1834, toen hij een lening van 300 gulden (omgerekend: 6.975 gulden, ofwel ruim 3.100 euro) afsloot bij Pieter Oepkes Bouma te Lollum.

Zondag 2 augustus 1840 is een droge, mooie dag met temperaturen rond de 22 graden. Het is de rustdag, een dag van gebed. In de ochtend hebben de kerkklokken de gemeente naar kerk geleid, zoals ze dat in de middag opnieuw zullen doen. Geheel onverwachts echter beginnen de klokken iets na éénen al te beieren. Het geluid rolt door het dorp en dringt door open ramen en deuren de huizen binnen. Gesprekken verstommen, oren worden gespitst. Hier en daar stappen mensen het erf op, het hoofd schuin omhoog gericht, alsof het geluid van de klokken uit de oneindig blauwe lucht op hen neerdaalt. De kleine klok eerst, gevolgd door de grote. Iedereen begrijpt het. Er is een vrouw of meisje van tenminste 13 jaar in het dorp overleden. Binnen een paar minuten stromen de buren het sterfhuis binnen en nemen de treurende familieleden het werk uit handen. Luutske Jacobs overleed op die zonnige 2e augustus 1840, des namiddags ten een ure te Tzum. Luutske Jacobs Strikwerda werd slechts 31 jaar oud en liet een echtgenoot en drie kleine kinderen achter: Lijsbeth van 6 (haar moeder overleed dus een dag voor haar verjaardag), Pietertje van 5 en de kleine Jacob zou in september 2 jaar oud worden.

Begrafenis

Jacob Hiddes hertrouwde 20 maanden later. Hij was inmiddels 44 jaar oud, toen hij op zaterdag 8 april 1843 in het huwelijk trad met de 37-jarige Maaike Pabes Hiemstra uit Welsrijp. Ook Maaike was eerder getrouwd geweest (met Jacob Meiles Oosterhagen) en had 2 minderjarige kinderen: Meile Jacobs en Janke Jacobs. In 1850 zouden Jacob Hiddes en Maaike Pabes samen nog een kind krijgen: Pieter Jacobs. Het gezin woonde toen in Welsrijp.

Verhuur

Zoals we in de advertentie hierboven kunnen lezen, bood Jacob Hiddes eene huizing en stalling onder Welsrijp per 12 mei 1856 te huur aan. Het is dan ook zeer waarschijnlijk dat het gezin in mei 1856 Welsrijp verruilde voor Tzum. Jacob zou tot aan zijn dood blijven werken en hij overleed op maandag 5 april 1869, des avonds ten vijf ure in de huize nummer zevenenveertig te Tzum. Jacob Hiddes Houtsma werd 70 jaar oud. Zijn vrouw Maaike Pabes Hiemstra zou de hoge leeftijd van 92 jaar bereiken en in 1897 te Spannum overlijden.