Ieme Jacobs (1812-1886)

In het jaar een duizend acht honderd en twaalf, den tienden dag der maand September, des voorde middags ten elf ure meldde de 29-jarige Jacob Jacobs Strikwerda zich bij de Burgerlijke Stand en liet daar noteren dat op woensdag 9 september 1812, namiddernagts ten drie uren te Tzum zijn zoontje Ieme was geboren. Hijzelf was huisman onder Tzum (met andere woorden: vrije boer), zijn 25-jarige vrouw Trijntje Hilbrands Bruinsma was deszelfs huisvouw. Ieme was het 4e kind in dit gezin, zijn zusjes Willemke (1808), Lutske (1809) en Jacoba (1811) waren hem voorgegaan.

Napoleon Bonaparte was in datzelfde jaar 1812 met zijn Grand Armée Rusland binnengevallen. Op de dag dat Ieme ter wereld kwam, verloren honderden soldaten het leven tijdens de grote veldslag bij het dorpje Borodino, 120 kilometer ten westen van Moskou. Het Franse leger won de strijd uiteindelijk en trok een week later Moskou binnen. Het Russische leger stak Moskou in brand, vernietigde alles wat van waarde kon zijn voor de Fransen en vergiftigden de waterbronnen. Ruim 2400 kilometer verderop, in de weidse stilte van het Friese platteland, ging het leven gewoon zijn gang.

Nappie

Ook Ieme vervulde de dienstplicht en moest zich op dinsdag 6 maart 1832, om 11.00 in te ochtend melden bij het stadhuis van Bolsward voor de loting. Iedereen moest zelf een lotnummer trekken en bepaalde zo dus zijn eigen lot. Werd iemand vrijgeloot, dan bestond de kans dat hij werd gevraagd (tegen betaling) de dienstplicht van een ander over te nemen. Wie dus een in papa in goeden doen achter de hand had, kon zich op die manier uitkopen. Ieme werd ingeloot en moest dienen als soldaat en diende onder andere als infanterist. Hij werd op woensdag 16 maart 1831 ingedeeld en viel direct met zijn neus in de boter. Want amper vijf maanden later vocht hij mee in de Tiendaagse Veldtocht tegen het opstandige België. Hij ontving daarvoor het Metalen Kruis, een ereteken voor allen die hadden meegevochten in de Veldtocht. En dankzij de militaire keuring is er een beschrijving van hem achtergebleven:

  • Lengte: 1.74 (1 EL, 7 Palmen, 4 Duimen, 4 Strepen)
  • Aangezigt: ovaal
  • Voorhoofd: breed
  • Oogen: blauw
  • Neus: stomp
  • Mond: klein
  • Kin: rond
  • Haar: blond
  • Wenkbrauwen: blond
  • Merkbare teekenen: geene

Hij was 38 jaar oud, woonde te Lollum en was boerenknecht van beroep, toen hij op zaterdag 14 juni 1851 in het huwelijk trad met Murkje Doedes Wierdema. Murkje was 49 jaar oud, weduwe van Dirk Ennes Feenstra en boerin te Lollum. Ze was op dinsdag 18 mei 1802 te Wieren (Wons) geboren uit vader Doede Ottes Wierdema en moeder Geertje Gerrits. Haar ouders waren al overleden, net als Ieme’s vader Jacob Jacobs die in 1847 overleed. Alleen moeder Lijsbeth Hilbrands Bruinsma was nog in leven, maar het is onwaarschijnlijk dat zij bij het huwelijk van haar zoon aanwezig was. Er werd in ieder geval in de akte geen melding gemaakt van haar aanwezigheid. Murkje ondertekende de akte met Wierama, en niet meer Wierdema. Ze zou trouwens overlijden als een Wiedema (zonder r). De vrijgezel trouwde dus met de weduwe, de boerenknecht met de boerin, en dat alles met 11 jaar leeftijdsverschil. Er kwamen geen kinderen voort uit dit huwelijk. De getuigen waren:

  • Bauke Falkena, 31 jaar, klerk ten secretarie, woonachtig te Bolsward, aan de echtelingen van familie vreemd
  • Willem Piers Bakker, 56 jaar, veldwachter, woonachtig te Bolsward, aan de echtelingen van familie vreemd
  • Johannes Leenderts Rosier, 53 jaar, veldwachter, woonachtig te Burgwerd, aan de echtelingen van familie vreemd
  • Sjoerd Baukes Sieswerda, 27 jaar, veldwachter, woonachtig te Witmarsum, aan de echtelingen van familie vreemd 

HA1

Vanaf dat moment kwam Ieme met grote regelmaat bij de notaris. Hij had er waarschijnlijk zijn eigen stoel, zo vaak was hij te gast. In 1851 treffen we hem er voor de eerste maal, om een testament op te stellen voor hemzelf en een testament voor zijn vrouw. Het was een vooruitziende blik, want amper 6 jaar later overleed Murkje. Ze stierf op vrijdag 13 augustus 1858, des namiddags ten vier ure te Lollum. Ze was nog steeds boerin van beroep en werd 56 jaar oud.

Het overlijden van zijn vrouw Murkje viel samen met de uitbraak van de gevreesde en besmettelijke longziekte onder runderen. In 1857 alleen al moesten 7.557 runderen worden geslacht en heerste de ziekte in 1.842 stallen en weiden in Friesland. In de Leeuwarder Courant werd bijgehouden welke veehouders “besmet” en welke gezond waren verklaard. In april 1858 treffen we de naam van Ieme nog aan de goede kant van de tragedie, maar in november 1858 zien we dat de ziekte ook onder zijn kostbare runderen is uitgebroken. Hieronder de enorme lijst met getroffen boeren, met Ieme (IJme) als laatstgenoemde.

Longziekte Runderen

Dat deze boerenknecht goed geboerd had, blijkt uit onderstaande advertentie uit november 1858. Het ging hierbij om de verhuur van grond, waarbij de genoemde nummers 4, 5, 6 en 7 uit de advertentie in bezit waren van IJ.J.Jacobs. Een bunder stond gelijk aan een hectare, ofwel 10.000 vierkante meter, een roede (are) aan 1.000 vierkante meter en een El aan 1 vierkante meter. Dus als we alle bunders en roedes van Ieme bij elkaar optellen, komen we tot een oppervlakte van ruim 125.000 vierkante meter, ofwel 1.250 (vierkante meter) voetbalvelden.

19-11-1858

Ieme was 52 jaar oud, toen hij op vrijdag 8 december 1864 opnieuw in het huwelijk trad. Ditmaal met de 26-jarige Aetske Annes Dijkstra, huishoudster van beroep. Ook ditmaal was de naam voor veel ambtenaren een probleem, want Aetske werd Atske, Etske, Ytske en ze zou zelfs als Jitsche overlijden. Ze werd in ieder geval als Aetske geboren, en wel op woensdag 17 januari 1838, om 15.00 uur in de middag te Gaast. Haar ouders Anne Dooitzes Dijkstra en Grietje Engeles de Vries waren in 1864 al overleden, net als de ouders van Ieme. De getuigen waren:

  • Bauke Falkena, 44 jaar, klerk, woonachtig te Bolsward, aan de echtelingen van familie vreemd
  • Bauke Wiedema, 24 jaar, klerk,woonachtig te Bolsward, aan de echtelingen van familie vreemd
  • Gerardus Albertus Heldoorn, 39 jaar, concierge, woonachtig te Bolsward, aan de echtelingen van familie vreemd
  • Johannes Leenderts Rosen, 67 jaar, policie bediende, woonachtig te Burgwerd, aan de echtelingen van familie vreemd

HA2

Ieme mocht dan inmiddels 52 jaar oud zijn en zijn jonge vrouw 26 jaar jonger, het belette hen niet een gezin te stichten:

  1. Levenloos meisje op 8 april 1865 te Lollum
  2. Jacob, 29 januari 1868 te Lollum – 28 september 1942 te Lollum (74 jaar)
  3. Anne, 21 augustus 1870 te Lollum – 6 maart 1934 te Lollum (63 jaar)
  4. Elisabeth, 21 augustus 1870 te Lollum – 22 september 1955 te Lollum (85 jaar)
  5. Grietje, 22 juli 1874 te Lollum – 23 februari 1940 te Bozum (65 jaar)

Anne en Elisabeth waren dus een tweeling, waarbij Anne (jongetje) om half twee in de middag geboren werd, en zijn zusje Elisabeth om 2 uur. Vader Ieme Jacobs was inmiddels 61 jaar oud toen zijn laatste dochtertje Grietje in 1874 ter wereld kwam.

Een week voor zijn huwelijk, op donderdag 1 december 1864, was hij opnieuw bij de notaris. Ditmaal om zijn testament te herzien en om de huwelijksvoorwaarden met zijn aankomende vrouw Aetske Annes vast te leggen. In 1867 was Ieme weer terug bij de notaris, andermaal om zijn testament te herzien. In 1870 schoof hij wederom aan om 2 percelen weiland te Arum over te kopen van Laas Houtsma uit Harlingen. De koopsom bedroeg 5.150 gulden, wat nu neer zou komen op 119.737 gulden, ofwel ruim 54.300 euro. In 1872, 1877 en 1880 was Ieme Jacobs weer van de partij, ditmaal om stukken land te Wons en Makkum te kopen. Tussen alle kopen door was Ieme ook kerkvoogd van de Hervormde Gemeente te Lollum. Zoals uit onderstaande advertentie blijkt:

Kerkvoogd

Het was zijn jonge vrouw Aetske (of Jitsche volgens de rouwadvertentie) die als eerste zou overlijden. Ze stierf op dinsdag 11 januari 1881, des namiddags ten vijf ure te Lollum. Aetske Annes Dijkstra werd slechts 42 jaar oud. Ieme Jacobs liep zelf bijna tegen de zeventig en moest de zorg dragen voor vier kinderen, waarvan Jacob de oudste was met 12 jaar en Grietje met haar 6 jaar de jongste. Of de kinderen bij hem zijn gebleven, is niet met zekerheid te zeggen.

Overlijden Aetske

Wel weten we dat hij tot aan zijn dood als veehouder bleef werken. Ieme Jacobs Strikwerda overleed tenslotte, na een langdurig en geduldig lijden op woensdag 14 juli 1886, des avonds ten half zeven ure te Lollum. Hij werd 73 jaar oud.

Overlijden Ieme Jacobs 1