Hilbrand Jelles (1814-1888)

Tekening van Tzum, waar vreemd genoeg rechts op de afbeelding een wildplasser is afgebeeldTzum

Het was zaterdag 26 februari 1814, 11.00 uur in de ochtend, toen drie mannen de Burgerlijke Stand van de Gemeente Franeker binnenstapten: Jelle Hilbrands Bruinsma, koopman te Tzum, oud agt en dertig jaaren, Jacob Jacobs Strikwerda, huisman te Tzum, oud dertig jaren en Feike Hilbrands Bruinsma, schipper aldaar, oud twee en dertig jaaren. De levensjaren van Jacob Jacobs Strikwerda werden dus met één a geschreven; die van de Bruinsma’s met 2 a‘s. Vader Jelle Hilbrands nam het woord en verklaarde dat op den vier en twintigsten February, dezes jaars een duizend agt honderd veertien, ’s avonds elf uuren zijn zoontje Hilbrand was geboren uit hem en zijn vrouw Trijntje Jacobs Hilverda. Het was net 2 jaar na het invoeren van de achternaam (1811) en het was blijkbaar nog even wennen. Want zowel Jelle Hilbrands Bruinsma als Jacob Jacobs Strikwerda ondertekenen met hun voornaam en patroniem, maar zonder hun kersverse achternaam. Alleen Feike Hilbrands Bruinsma was bij de tijd en tekende met initialen en een achternaam.

Hand Geb Hil

De kleine Hilbrand was het 2e kind van vader Jelle en moeder Trijntje. Zijn eerder geboren zusje Mayke (1812) was echter maar zes maanden oud geworden, dus was Hilbrand eigenlijk het enige kind in het gezin. In mei 1816 zou er andermaal een zusje geboren worden, ook met de naam Mayke, dus Hilbrand groeide uiteindelijk op in een heel klein gezin. Ze verhuisden eind 1819 – begin 1820 naar Franeker, maar dat zou allerminst een gelukkige periode worden, want 3 jaar later overleed moeder Trijntje Jacobs Hilverda. Het moet een vreselijk verdrietige periode voor het gezin zijn geweest, want Hilbrand was 9 jaar oud en zijn zusje Mayke was 7, dus beide kinderen waren oud genoeg om te begrijpen wat er aan de hand was. Een jaar later hertrouwde vader Jelle en werden Hilbrand en Mayke verder opgevoed door stiefmoeder Aukjen Jans Taekema. Weer een jaar later verhuisde het gezin van Franeker naar Dronrijp en daar zouden ze blijven wonen.

In 1833 moest hij zich melden bij de Nationale Militie, voor de militaire keuring. Daar viel hem ten deel het Nummer 68, hetwelk; tot heden, niet opgeroepen zijnde, hem tot geene dienst heeft verpligt. Vader Jelle was koopman van beroep, maar Hilbrand had geen ambities de zaken van zijn vader over te nemen, want hij koos voor het bakkersvak. Hij was 29 jaar oud, toen hij op zaterdag 6 mei 1843 in het huwelijk trad met de 27-jarige Fou Lefferts Wiersma. Fou was in Workum geboren, en wel op dinsdag 19 maar 1816, laatst morgens ten drie uuren in het huis gequoteerd Wijk G – no 110. Zij was het eerste kind van vader Leffert Teekes Wiersma en moeder Bauk Eelkes Wouters. Haar ouders waren bij het huwelijk aanwezig, net als Hilbrand’s vader. Hilbrand was in 1843 bakkersknecht van beroep en woonde te Dronrijp, Fou was zonder beroep en woonde te Peins. De getuigen waren:

  • Jan Tjallings Tjallinga, 76 jaar, grietenij bediende, woonachtig te Franeker, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Reen Klazes Westra, 47 jaar, grietenij bediende, woonachtig te Franeker, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Jakkele Tjiddes Weidema, 33 jaar, politie bediende, woonachtig te Zweins, vreemd aan bruidegom en bruid
  • Klaas de Wit, 32 jaar, klerk, woonachtig te Franeker, vreemd aan bruidegom en bruid

Hilbrand Jelles en zijn vrouw Fou Lefferts zouden geen kinderen krijgen.

Marrum

In 1840 vestigden Hilbrand en zijn vrouw zich in het huis genummerd 55, staande en gelegen aan de Langeburen, in het gebuurte van Marrum. Het pand bestond uit een voorhuis, voorkamer en bakkerij, met een ruime zolder erboven. Er was een regenwaterbak, 2 putten en een schuur met stalling waar 6 koeien konden staan. Hilbrand was dus niet alleen broodbakker, maar zelfs meester bakker geworden. Toch zou het maar van korte duur zijn, want eind 1846 bood hij het huis en de broodbakkerij alweer te koop aan. Het was Arie Egberts Zijlstra uit Ferwerd die 2.085 gulden wilde betalen om het huis met bakkerij over te nemen. Nu zou dat neerkomen op een bedrag van 41.954 gulden, ofwel 19.038 euro. Waarbij we niet moeten vergeten dat bijvoorbeeld in 1852 een landarbeider met 4 kinderen 0,50 cent huur per week moest betalen. Alles bij elkaar, inclusief eten en drinken, gaf een dergelijk gezin per week 5,88 gulden uit, wat dus per maand neerkwam op 23 gulden en 52 cent. Hilbrand verdiende met de verkoop van zijn huis en bakkerij 2.085 gulden, voor hem en zijn vrouw alleen. Zelfs al zouden ze 4 kinderen hebben gehad, zoals de landarbeider uit het voorbeeld, dan nog zouden ze van de opbrengst van het huis theoretisch ruim 7 jaar kunnen leven.

1846 2

1846 1

Hilbrand en Fou vestigden zich te Dronrijp. Ondanks het feit dat er geen kinderen geboren werden, lijkt het erop dat Hilbrand en Fou een gelukkig huwelijk hadden. Zij waren het namelijk zelf die in 1868 en in 1883 een advertentie in de krant lieten plaatsen om hun respectievelijk 25-jarig en 40-jarig huwelijk aan te kondigen.

25 jaar 1868

40 jaar 1883

In augustus 1885 verkocht Hilbrand de grafrechten voor een graf op het kerkhof van Peins. De koopsom bedroeg 11 gulden (omgerekend 255 gulden, ofwel 115 euro). Dit was een graf dat toebehoorde aan Fou’s familie. Het zou nog tot 1914 duren voordat de eerste crematie in Nederland plaatsvond, dus wellicht zijn de grafrechten simpelweg verkocht omdat de familie Wiersma uit Peins was weggetrokken.

Het waren Willem Douma, arbeider te Dronrijp, en Rients Groenhout, uurwerkmaker, ook te Dronrijp, die in september 1888 lieten noteren dat Hilbrand Jelles was overleden. Hij overleed op vrijdag 7 september 1888, des namiddags half vier uur te Dronrijp. Hilbrand Jelles Bruinsma werd 74 jaar oud. Ongeveer 12 uur later zou Annie Chapman in de tuin van Hanbury Street 29, Whitechapel, Londen vermoord worden. Zij was het tweede slachtoffer van de beruchte Jack the Ripper. Haar naam is 130 jaar later nog steeds bekend, die van Hilbrand Jelles werd vergeten.

Overlijden Hilbrand 1

Fou Wiersma zou haar man bijna 16 jaar overleven. Of ze al die jaren zelfstandig heeft kunnen wonen, is helaas niet bekend. Ze overleed op zaterdag 16 april 1904, des avonds zes uur te Dronrijp. Fou Lefferts Wiersma werd 88 jaar oud.

overlijden Fou 1904