Jelle Hillebrands (1775-1863)

JHB 3

Plaats In De Stamboom
Ouders: Hillebrand Jelles Bruinsma (1743-1824) & Eeke Rommerts de Boer (1746-1783)
Grootouders: Jelle Hilbrands (1714-1792) & Sibrig Piters Felsen (1720-1807)

Jelle Hillebrands (Hilbrands) werd op maandag 19 juni 1775 te Lollum geboren en aldaar gedoopt op zondag 16 juli 1775. Zijn vader was diaken te Lollum en hij was dan ook degene die de kleine Jelle ten doop hield (hij was de doopheffer). Jelle was het 3e kind van vader Hillebrand Jelles (Bruinsma) en moeder Eeke Rommerts (de Boer). Na hem zou moeder Eeke nog drie kinderen baren. Ze overleed in 1783, toen Jelle dus nog maar 8 jaar oud was. Vader Hillebrand hertrouwde in 1785 met Willemke Johannes Noordhof en samen zouden ze nog 6 kinderen krijgen. Jelle groeide dus op in een gezin met broers en zussen, half-broertjes en halfzusjes en een stiefmoeder.

Hij was 20 jaar oud toen ons land door de legers van Napoleon Bonaparte onder de voet gelopen werd. Het is iets wat hij dus bewust heeft meegemaakt, waar hij getuige van is geweest. De Fransen regeerden voortvarend en het was raadzaam de kranten goed te lezen, want bijna elke week werd er wel iets veranderd op het gebied van onderwijs, religie of belastingen. Onze maten en gewichten gingen ook op de schop. Ons stelsel was vreselijk chaotisch en we mogen de Fransen dankbaar zijn dat ze daar een einde aan maakten. De inhoud van ketels, bakken, vaten en kuipen moest aan de Franse norm voldoen en wie weigerde liep het risico zijn handel te verliezen. De Fransen regeerden dus allerminst met de Franse slag. Het waren diezelfde Fransen die in 1811 de Burgerlijke Stand invoerden. En dat betekende dat iedereen een achternaam moest aannemen. Het patroniem (Hillebrands = de zoon van Hillebrand) werd minder belangrijk en zou uiteindelijk helemaal verdwijnen. Op vrijdag 3 januari 1812 vervoegde Jelle zich bij de Burgerlijke Stand van Franeker, waar hij simpelweg verklaarde dat zijn vader nog in leven was. Vader een Bruinsma, dan zoon ook een Bruinsma.

Baamgeving JHB

Jelle was 36 jaar oud, toen hij op donderdag 2 mei 1811 in het huwelijk trad met de 24-jarige Trijntje Jacobs Hilverda. Aan dit huwelijk kleeft een klein mysterie. De akte werd wel degelijk opgesteld, de huwelijkse bijlagen werden ook keurig overhandigd, maar de trouwakte werd door niemand ondertekend. Niet door Jelle en zijn vrouw, niet door de getuigen en zelfs niet door de ambtenaar. Dat betekende dus dat het huwelijk niet rechtsgeldig was: volgens de wet zijn Jelle en Trijntje nooit met elkaar getrouwd geweest. Waarom niemand de akte ondertekende, is een raadsel. Dat bruid, bruidegom of getuigen aan het begin van de 19e eeuw niet altijd konden schrijven, is algemeen bekend. Maar een ambtenaar kon dat uiteraard wel. Het heeft er alle schijn van dat de ceremonie plotseling is afgebroken, maar vervolgens nooit is afgemaakt. Wie gezegend is met enige fantasie (zoals ondergetekende), kan hier naar hartelust over fantaseren. Werd de bruid of bruidegom onwel? De dominee zelf misschien? Of waren er woorden en liep het uit de hand? Maar terug naar Trijntje Jacobs. Zij werd op zaterdag 11 augustus 1787 te Tzum geboren en aldaar gedoopt op zondag 26 augustus 1787. Zij was het tweede kind van vader Jakob Jans en moeder Mayke Clazes. Haar zusje Rigtje was haar voorgegaan in 1786. Trijntje groeide dus op in een klein gezin.

JHB top

Jelle en zijn vrouw vestigden zich in Tzum en kregen samen de volgende kinderen:

  1. Mayke (Marijke), 12 maart 1812 te Tzum – 23 september 1812 te Tzum (6 maanden)
  2. Hilbrand, 24 februari 1814 te Tzum – 7 september 1888 te Tzum (74 jaar)
  3. Mayke (Maaike), 9 mei 1816 te Tzum – 5 februari 1874 te Franeker (57 jaar)

Het gezin woonde op de Voorstraat 39 te Tzum, in dezelfde woning waar Jelle Pieters Bruinsma en zijn gezin in 1829 zouden wonen. Jelle Hillebrands was koopman van beroep en eind 1819 – begin 1820 verhuisde het gezin van Tzum naar Franeker. Op donderdag 16 december 1819 kocht Jelle namelijk een huis op het Oostvliet. De koopsom bedroeg 713 gulden, wat nu neer zou komen op 12.880 gulden, ofwel 5.844 euro. Het Vliet was een buurtschap ten zuidwesten van Franeker, vallend onder het beheer van de stad. De vaart ter plekke stond bekend als ‘het Vliet’, de ‘Harlinger Vaart’ en de ‘Franeker Vaart’. Het was een deel van de druk bevaren trekvaart van Leeuwarden naar Harlingen.

JHB 2

Lang zou Trijntje niet van de nieuwe woning kunnen genieten, want ze overleed op vrijdag 4 juli 1823, des morgens ten half acht uren, in het huis Wijk G no.28 te Franeker. Trijntje Jacobs Hilverda werd slechts 36 jaar oud en liet een man en 2 kleine kinderen achter: Hilbrand van 9 en Mayke van 7 jaar.

Anderhalf jaar later zou Jelle Hilbrands hertrouwen. Hij was inmiddels 49 jaar oud, toen hij op zondag 14 november 1824, om 11.00 uur in de ochtend te Franeker in het huwelijk trad met de 44-jarige Aukjen Jans Taekema. Aukjen was op vrijdag 26 november 1779 te Witmarsum geboren en aldaar gedoopt op zondag 19 december 1779. Haar vader Jan Rommerts Taekema en haar moeder Reinske Aukes waren in 1824 niet meer in leven. Ze was boerinne van beroep en was weduwe van Kornelis Pieters Poelstra, die in 1821 overleed. Ze hadden samen 1 zoontje gekregen, maar het jongetje was na een jaar overleden. Voor dit huwelijk moest er ook een Akte van Bekendheid opgemaakt worden, waar onder andere Jacob Jacobs Strikwerda een van de getuigen was. Hij en drie andere getuigen verklaarden daar dat Aukje de dochter was van de in 1786 overleden Reinsk(e) Aukes. Voorts verklaarden ze dat Eke Rommerts, in leven huisvrouw van Hillebrand Jelles Bruinsma, boer wonende onder Lollum, aldaar voor ruim dertig jaren is verstorven, en dat deze de moeder was van Jelle Hillebrands Bruinsma, koopman te Franeker woonachtig. Aukjen was haar tijd ver vooruit, want zij ondertekende de akte met het moderne Takema, terwijl in alle officiële stukken nog lange tijd de oude versie Taekema gebruikt werd. Zoals we kunnen zien was Jelle’s vader, 81 jaar oud!, een van de getuigen. Ondertekenen kon hij echter niet, daar hij verklaarde niet te kunnen schrijven. De getuigen op een rij:

  • Hillebrand Jelles Bruinsma, 81 jaar, landbouwer, woonachtig te Lollum, vader van den bruidegom
  • Sierk Haitsma, 56 jaar, stadsbode, woonachtig te Franeker, den bruidegom noch bruid in den bloede bestaande 
  • Cornelis Douwes Zijlstra, 39 jaar, koopman, woonachtig te Franeker, den bruidegom noch bruid in den bloede bestaande
  • Andries de Kok, 39 jaar, meester kleermaker, woonachtig te Franeker, den bruidegom noch bruid in den bloede bestaande 

Handte Jelle

Jelle verruilde Franeker voor Dronrijp en in 1825 zien we de naam Jelle Hillebrands Bruinsma van Franeker genoteerd staan bij de lidmaten van Hervormde Gemeente Dronrijp. Of, zoals het in het register geschreven staat: namen der ledematen 1830. Zoals gezegd was hij koopman van beroep en zo vinden we hem regelmatig bij de notaris, voor obligaties en meerdere keren als schuldeiser. Op donderdag 18 januari 1827 kocht hij 1/6 deel van de boerenhoeve op nummer 48 te Dronrijp voor de som van 2700 gulden, wat nu neer zou komen op 60.450 gulden, ofwel 27.431 euro. De koop van de hoeve met landerijen betekende dat de koopman met pensioen ging en de landbouwer geboren werd. Investeren deed hij ook, want in 1833 werd er een obligatie opgemaakt voor een schuld van 2500 gulden (nu: 55.815 gulden, ofwel 25.327 euro).

FRaneker Vliet

Ledematen

Aukjen Jans overleed in 1839, op dinsdag 3 september, om 10.00 uur in de ochtend, in het huis genummerd 48 te Dronrijp. Ze was nog altijd boerin van beroep. Ze was als Aukjen Jans Taekema geboren en stierf als Aukje Jans Takema. Ze werd 60 jaar oud.

In de vijftiger en zestiger jaren van de 19e eeuw brak (andermaal) de gevreesde en besmettelijke longziekte onder runderen uit. In de Leeuwarder Courant werd bijgehouden welke veehouders “besmet” waren. In april 1863 zien we dat de ziekte ook onder Jelle’s kostbare runderen is uitgebroken. Maar hij had de ziekte snel weer onder controle, want reeds in juni 1863 komt zijn naam voor in de lijst van gezond verklaard vee.

Veeziekte

Het waren Jan Dirks Postma, 55 jaar oud en Pieter Franzes Ypma, 39 jaar en beide woonachtig in Dronrijp, die in september 1863 lieten noteren dat Jelle Hillebrands op dinsdag 22 september 1863, des voormiddags ten tien ure, in het huis, nummer honderdvijfenzeventig te Dronrijp was overleden. Zoals we in de rouwadvertentie kunnen lezen overleed hij zacht en kalm, na eene ongesteldheid van vier weken. Bereikte vader Hillebrand Jelles de hoge leeftijd van 81 jaar, zoon Jelle Hillebrands zou zelf de leeftijd van 88 jaar bereiken. En zelfs op die leeftijd was hij nog altijd werkzaam als landbouwer.

Overlijden Jelle

Advertenties