Hilbrand Feikes (1812-1874)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Feike Hilbrands Bruinsma (1781-1835) & Tietje Jans Bangma (1788-1827)
Grootouders: Hillebrand Jelles Bruinsma (1743-1824) & Eeke Rommerts de Boer (1746-1783)
Overgrootouders: Jelle Hilbrands (1714-1792) & Sibrig Piters Felsen (1720-1807)

Hilbrand Feikes Bruinsma was het eerste kind van vader Feike Hilbrands Bruinsma en moeder Tietje Jans Bangma. Feike en Tietje waren in april 1810 met elkaar getrouwd en Hilbrand werd in januari 1812 geboren. Aan de geboorteakte kleeft een klein mysterie. Volgends de akte is de aangifte gedaan op den dertienden dag, maar in de akte lezen we dat Hilbrand den veertienden geboren werd. En dat is onmogelijk, tenzij vader Feike voorspellende gaven had en tot op het uur zeker wist wanneer zijn vrouw zou bevallen. De dertiende als geboortedag kan het in ieder geval nooit zijn, want Feike werd ’s avonds ten vijf geboren, terwijl de aangifte werd gedaan des voormiddags ten elf uren. De veertiende als geboortedatum klopt dus, maar de aangifte zal op de vijftiende of zestiende hebben plaatsgevonden. Het nieuwe jaar was net veertien dagen oud, en de desbetreffende ambtenaar was blijkbaar nog niet helemaal bij de tijd. Hieronder de dertiende (datum van aangifte) en veertiende (geboortedatum):

Dertien Veertien

Zo vader, zo zoon. Dat was eeuwenlang eerder wet dan uitzondering. Vader Feike was schipper, maar besloot tussen 1815 en 1820 het schip te verruilen voor de boerderij. Hilbrand was toen een jaar of zeven en zou vanaf dat moment zeer geregeld mee (moeten) werken op de boerderij. Van schipperszoon tot boerenzoon, en dat in een zucht in de geschiedenis. Hij was vijftien jaar oud toen zijn moeder Tietje Jans Bangma in 1827 op het kraambed overleed. Een paar maanden later volgde zijn jongste broertje Kornelis, die zeven maanden eerder uit moeder Tietje was geboren. Het was een gevoelig verlies en vader Feike verruilde Tzum voor Tzummarum en huurde er een hoeve.

HJBB top

In 1831 moest Hilbrand zich melden bij de Nationale Militie voor de militaire keuring. Hij werd goedgekeurd en op woensdag 16 maart 1831 ingedeeld bij het Regiment Grenadiers. De Grenadiers deden onder het oog des Konings dienst en werden gelegerd in de plaats waar de Koning regeerde. Hilbrand had geen slechter moment kunnen kiezen om soldaat te worden, want slechts vijf maanden na zijn indeling moest hij meevechten in de Tiendaagse Veldtocht tegen het opstandige België. Hilbrand zou de strijd overleven, maar bleef nog jarenlang verbonden aan het regiment, waar hij – op en af – tot 1839 de zuidgrens van Nederland bewaakte. Dankzij de keuring is er een beschrijving van hem achtergebleven:

  • Lengte: 1.74 (2 El, 7 Palmen, 4 Duimen, 2 Strepen)
  • Aangezigt: ovaal
  • Voorhoofd: rond
  • Oogen: bruin
  • Neus: ingevallen
  • Mond: klein
  • Kin: rond
  • Haar: licht bruin
  • Wenkbraauwen: licht bruin
  • Merkbare Teekenen: geen

Het was zaterdag 28 april 1838. Hilbrand was 26 jaar oud, boer te Tzummarum, toen hij op die bewolkte en kille dag in april in het huwelijk trad met de 18-jarige Antje Johannes Kooistra. Ze was op zondag 14 november 1819, om 01.00 uur in de ochtend te Arum geboren uit vader Johannes Broers Kooistra (boer van beroep) en moeder Sytske Sjerps Tacoma (Takema). Moeder Sytske was driemaal getrouwd geweest en Johannes Broers was haar laatste echtgenoot. Hilbrand’s ouders waren al overleden, net als Antje’s vader. Haar moeder echter, boerin te Arum, was bij het huwelijk aanwezig. Officieel was Hilbrand (tussen de lange verlofperiodes door) nog altijd grenadier in het leger, dus was er speciaal verlof nodig van de kolonel commandant. De getuigen bij het huwelijk waren:

  • Hendrik Dijkstra, 26 jaar, klerk ten Secretarie dezen Grieteny, woonachtig te Bolsward, aan de echtelieden en familie vreemd
  • Sijmon Pieters Bakker, 62 jaar, policie bediende dezen Grieteny, woonachtig te Bolsward, aan de echtelieden en familie vreemd  
  • Willem Piers Bakker, 42 jaar, policie bedeinde dezen Grieteny, woonachtig te Bolsward, aan de echtelieden en familie vreemd 
  • Hendrik Booman, 36 jaar, boereknegt, woonachtig te Bolsward, aan de echtelieden en familie vreemd

Hand 3

Hilbrand en Antje kregen samen de volgende kinderen:

  1. Sytske, 11 november 1838 te Arum – 4 mei 1844 te Arum (5 jaar)
  2. Feike, 23 februari 1840 te Arum – 31 maart 1916 te Arum (76 jaar)
  3. Johannes, 25 januari 1843 te Arum – 27 mei 1893 te Arum (50 jaar)
  4. Jan, 11 januari 1846 te Arum – 24 september 1903 te Sint Jacobiparochie (57 jaar)
  5. Sytske, 15 juli 1848 te Arum – 29 april 1931 te Tzum (81 jaar)
  6. Jelle, 31 december 1856 te Arum – 16 november 1928 te Indianapolis, Marion County, Indiana VS (71 jaar)

Hilbrand en Antje kozen er dus voor om in Arum te wonen. Tien maanden na het huwelijk, in februari 1839, overleed Antje’s moeder. Zoals gezegd was haar moeder driemaal gehuwd geweest, en in 1839 was er uit elke huwelijk nog één kind in leven. Het betekende dan ook dat ieder van hen 1/3 van de erfenis kreeg, waar ook onroerend goed toebehoorde. In mei 1842 huurde Hilbrand twee percelen grond te Arum, de ene voor een huursom van 54 gulden per jaar, de ander voor 52 gulden. Als we gemakshalve een gemiddelde van 53 gulden aanhouden, zou dat omgerekend neerkomen op een bedrag van 2.188 gulden, ofwel 993 euro op jaarbasis. In 1843 huurde hij een perceel grond te Arum voor 142 gulden per jaar (omgerekend: 3.227 gulden, ofwel 1.464 euro).

Boer Ploeg

In de daaropvolgende jaren zouden de aardappeloogsten in Nederland mislukken. In 1843 werd de oogst vernietigd door hagelbuien (in de zomer), twee jaar later door droogte. En tot overmaat van ramp waaide in 1845 de gevreesde aardappelziekte naar ons land over en mislukte daarnaast de roggeoogst in 1846. De gevolgen waren rampzalig. Lonen kelderden, boeren werden werkloos, er was grote voedselschaarste en honger. Op verschillende plaatsen braken opstanden uit, waarbij zelfs dodelijke slachtoffers te betreuren waren. Dit oproer zou bekend worden als het aardappeloproer, of ook wel de broodoorlog. Hilbrand was geen aardappelboer, maar zal de indirecte gevolgen van deze rampjaren absoluut hebben gemerkt. En zoals zo vaak in de voorbijgaande eeuwen haalde de ene ramp de andere in. Zo brak er midden jaren vijftig een besmettelijke longziekte onder de runderen uit. En runderen had Hilbrand wel. Friesland werd zwaar getroffen en duizenden kostbare runderen moesten worden afgemaakt. Vrijwel al onze voorouders met een boerenbedrijf werden getroffen. Ook Hilbrand, want in april 1859 werd de gevreesde ziekte ook onder zijn runderen vastgesteld.

Hilbrand overleed op vrijdag 23 januari 1874, des avonds ten zeven ure te Arum. In de rouwadvertentie lezen we vervolgens: op uitdrukkelijke begeerte van den overledene zullen er geene uiterlijke teekenen van rouw worden gedragen dan alleen door de Weduwe. Een vrij vooruitstrevende wens in die tijd, wat misschien veel meer over hem zegt dan de percelen land die hij heeft gekocht. Hilbrand Feikes Bruinsma werd 62 jaar oud.

overlijden hillebrand 1

Antje was 54 jaar oud en weduwe. Haar jongste zoon Jelle was net 17 jaar toen zijn vader overleed en zal nog thuis gewoond hebben. In 1881 verkocht Antje samen met haar zoon Jan een uitmuntende en gunstig gelegene zathe (hoeve), inclusief een ruime en hechte huizinge, een schuur, erf, tuin en boomgaard en onderscheidene percelen zeer vruchtbaar bouw- en weidland , waaronder een beste terp. Dit was de zogeheten Galama State, waar nu niets meer van over is. De opbrengst van deze verkoop bedroeg 3.383 gulden, wat nu neer zou komen op 78.955 gulden, ofwel 35.828 euro. Genoeg voor een onbezorgde oude dag.

1881

Antje sleet haar laatste levensjaren in haar geboortedorp Arum. Ze overleed op donderdag 30 november 1899, des morgens ten halfnegen ure te Arum. Antje Johannes Kooistra werd 80 jaar oud.

overlijden Antje 1

Advertenties