Hillebrand Jelles (1743-1824)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Jelle Hilbrands Bruinsma (1714-1792) & Siebrig Pieters Felsen (1720-1807)

Hillebrand Jelles Bruinsma werd geboren rond 1743 te Exmorra, maar de precieze geboortedatum is nog niet gevonden. Dit komt deels omdat er talloze variaties zijn op de naam Hillebrand: Hillebrant, Hillbrant, Hillbrand, Hilbrant, Hilbrand, Hilebrants, Hilbrandus, Hilbren, of zijn patroniem Jelles: Jelis, Jellis, Jellys, Jellyes, Jelez, Jellies. Het merendeel van de mensen kon lezen noch schrijven, laat staan spellen hoe hun naam geschreven moest worden. Dus de ene klerk maakte er Hilbrant Jellez van en de andere Hillebrand Jellis. Dezelfde man, verschillende namen. Maar nog belangrijker is het trieste feit dat het doopboek van Exmorra niet compleet is. Wel weten we dat zijn vader Jelle Hilbrands en zijn moeder Siebrigje Pieters in 1760 naar Kubaard verhuisden. Hillebrand was dus toen een jaar of 17 oud.

Op zondag 22 april 1770 trouwde hij te Kubaard met Eeke Rommerts de Boer. Eeke was geboren op donderdag 17 november 1746 te Tzum, op een bewolkte stormachtige dag. Zij was de dochter van Rommert Feikes de Boer en Corneliske Jochems. Eeke was niet gedoopt en liet dit alsnog doen op 2 april 1779 te Lollum (doop op belijdenis, zoals het heet). Hillebrand was 27 jaar oud op de dag van het huwelijk, Eeke was 23 jaar.

Huwelijkk Hillebrand Jelles en Eeke Rommerts

Samen kregen zij de volgende kinderen:

  1. Rommert, 24 februari 1770 te Tzum – 18 november 1835 te Harlingen (65 jaar)
  2. Sybrig, 9 augustus 1772 te Tzum – onbekend, vóór 1811
  3. Jelle, 19 juni 1775 te Lollum – 22 september 1863 te Dronrijp (88 jaar)
  4. Korneliske, 10 november 1777 te Lollum -13 mei 1811 te Wommels (33 jaar)
  5. Neltje, 1 mei 1780 te Lollum – 6 augustus 1780 te Lollum (3 maanden)
  6. Feike, 5 juni 1781 te Lollum – 13 februari 1835 te Tzummarum (53 jaar)

Hillebrand en zijn gezin waren dus verhuisd naar Tzum. Tussen 1773-1774 verhuisde het gezin opnieuw, naar Lollum ditmaal.

Top

Iets meer dan twee jaar na de geboorte van hun jongste zoontje Feike, overleed Eeke. Ze stierf op 28 augustus 1783 te Lollum en werd slechts 36 jaar oud. Hillebrand bleef achter met minimaal drie opgroeiende kinderen: Rommert (13 jaar), Jelle (8 jaar) en Feike (2 jaar). Wellicht dat Sybrigje en Korneliske toen ook nog in leven waren, maar dat is nog onbekend. Hoe dan ook: een hardwerkende boer aan het einde van de 18e eeuw kon onmogelijk zonder vrouw. En dus hertrouwde Hillebrand vrij snel na het overlijden van zijn eerste vrouw.

Op zondag 18 september 1785 trouwde Hillebrand opnieuw, te Lollum ditmaal, met Willemke Johannes Noordhof. Willemke was geboren in 1761 te Grijpskerk (Groningen), uit Johannes Gerrits Noordhof en Lysbeth Reinders. En dus zat er een fors leeftijdsverschil tussen de bruid en bruidegom: Willemke was 24 jaar oud en Hillebrand was 42 jaar.

Huwelijk Hillbrand Jelles en Willemke Johannes

Samen kregen ze de volgende kinderen:

  1. Lijsbeth, 6 november 1786 te Lollum – 28 april 1854 te Lollum (67 jaar)
  2. Johannes, 19 mei 1788 te Lollum – 6 april 1813 te Groningen (24 jaar)
  3. Sybrigje, 11 februari 1791 te Lollum – 12 september 1872 te Tzum (81 jaar)
  4. Marten, 28 oktober 1792 te Lollum – 1 juli 1865 te Arum (72 jaar)
  5. Pieter (Pijtter), 28 mei 1796 te Lollum – 30 januari 1871 te Waaxens (74 jaar)
  6. Reinder, 7 juli 1803 te Lollum – 31 juli 1859 te Achlum (56 jaar)

Zoals we kunnen zien stierf slechts een van de zes kinderen op relatief jonge leeftijd. Maar liefst vier van de zes kinderen werden ouder dan 65 jaar. De gemiddelde leeftijd van de zes kinderen bedraagt dan ook 62 jaar en 3 maanden. En dat is echt uitzonderlijk hoog voor deze periode in onze jaartelling.

Naast boer werd Hillebrand – vlak voor het overlijden van zijn zijn eerste vrouw – diaken (een beschrijving is te lezen op de pagina van Jelle Pyters). Hillebrand bekleedde dit ambt van 1782 tot en met 1788. Tussen 1795 en 1806 was hij ouderling. Om als ouderling te worden gekozen, moest men van onberispelijk gedrag zijn. In zijn ambt dacht en besliste hij mee over beleidszaken, maar was zijn voornaamste functie toch vooral het pastorale werk: het bezoeken van de leden der gemeente, het luisteren, adviseren, leiden. Daarnaast was Hillebrand vanaf 1775 doopheffer. In dit geval betekende het dat Hillebrand niet alleen de kinderen uit de gemeente doopte; hij doopte ook zijn eigen kinderen. Sybrigje was de eerste, in 1795, die door haar eigen vader gedoopt werd.

12 nov 1806

Net als zijn jongere broer Pyter, vervoegde ook Hillebrand zich rond 1811 bij de Burgerlijke Stand om de naam Bruinsma aan de eeuwigheid toe te vertrouwen. Niet alleen werden alle kinderen in de akte opgesomd, maar ook de kindskinderen (kleinkinderen). Zo zien we als kinderen genoemd worden: Rommert (39 jaar), Jelle (36), Feike (34), Lysbeth (25), Johannes (22), Sybrig (21), Marten (18), Pieter (15) en Reinder (9 jaar oud). En daar zaten dus nogal wat foutjes in. Want in 1811 was Rommert 41 jaar oud en Feike was 30 jaar oud. Maar ach, het ging om de naam Bruinsma, en die kwam met stijl, want Hillebrand was de eerste van onze (gevonden) voorouders die de kersverse achternaam ook direct gebruikte bij ondertekening van het document.

1811- Hillebrand

Einde april 1814 verscheen onderstaande advertentie in de krant. Koeien, paarden, schapen, varkens, biggen, melkemmers, kaasvaten werden te koop aangeboden. Wie gadinge maakt, kome, op vrydag den 6den mei aanstaande, des morgens precies ten 9 uren, ten huize van Hillebrand Jelles Bruinsma, te Lollum.

29 april 1814

Hij overleed tenslotte op vrijdag 26 november 1824, 17.00 uur in de middag te Lollum. Hij werd 81 jaar oud. In de overlijdensakte lezen we vervolgens iets heel merkwaardigs: gehuwd geweest met Willemke Johannes, van beroep boerin, wonende te Arum. Hillebrand woonde (en overleed) te Lollum, zijn vrouw woonde en werkte in Arum! Officieel waren ze niet gescheiden, zo bleek later bij de overlijdensakte van Willemke, maar in praktijk waren ze dat dus wel degelijk. Wat er precies is voorgevallen en wat de reden van de verwijdering was, zal nooit achterhaald worden. Maar dat er iets is voorgevallen, is zeker. Zo erfde Willemke na de dood van haar man een kindsdeel en was ze dus niet eerste erfgename. Voor een onberispelijk man, een man aanzien en een voorbeeld voor zijn gemeente, moet dat een vreselijke schande zijn geweest. Want hoewel ze tot aan hun dood als man en vrouw te boek zouden staan; iedereen in het dorp moet gezien en geweten hebben dat Willemke Lollum verruilde voor het nabijgelegen Arum.

Maar het kan nog vreemder; koud vijf maanden na het overlijden van Hillebrand Jelles was het Willemke Johannes die de resterende spullen in Lollum verkocht. Dus niet de kinderen, zoals in deze situatie mocht worden verwacht, maar de weduwe. Den 25 april 1825, des morgens ten negen uren, ten huize van Willemke Johannes, weduwe Hillebrand Jelles, onder Lollum.

19 april 1825

Willemke Johannes Noordhof overleed op 28 juni 1838, om 17.00 uur in de middag (net als haar ex man), in huizinge nummer 90 te Tzum. In de akte stond gewoon weduwe van Hillebrand Jelles Bruinsma, alsof er niets gebeurd was. Ze werd 77 jaar oud.