Melle Hendriks (1775-1822)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Hendrik Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

Melle Hendriks (Bron) werd in 1775 te Drachtstercompagnie geboren. Midden in het veen dus. De veengronden waren kaal, ruw en lagen geïsoleerd, en de geboorte van Melle werd nergens geregistreerd. Zoals we verderop op deze pagina zullen zien, gold dat trouwens ook voor zijn eigen kinderen. Melle was het derde kind in het gezin van vader Hendrik Arends en moeder Aukjen Melles. Zijn broers Arend en Pieter waren hem voorgegaan. Na hem zouden er nog vier kinderen geboren worden, allemaal jongens. En zo bestond het gezin dan ook uit vader en moeder en zeven zonen. De naam Drachtstercompagnie kwam voor het eerst in 1772 in de notariële stukken voor, dus  Melle hoorde bij de eerste groep die in dit veendorp geboren werd. Officieel gezien dan, want in 1641 werd er daar al gewerkt in de veenkolonie. En het vervenen zelf gaat nog veel verder terug; tot in de Romeinse tijd.

veengronden

Melle was nog maar 15 jaar oud toen hij op zondag 2 januari 1791 in het huwelijk trad met de 24-jarige Feikjen Hanzes Jager. En dat is iets wat we even moeten laten bezinken: een 15-jarige jongen trouwde met een vrouw van 24 jaar. Toch moeten we niet vergeten dat het huwelijk aan het einde van de 18e eeuw werd gesloten. Mocht het kind in de 18e eeuw de eerste tien levensjaren nog gewoon kind zijn, daarna werden ze als volwassen gezien. Mini-volwassenen eigenlijk. Niet volgens de wet, maar wel in praktijk. Zo was het in de 18e eeuw ook nog steeds gebruikelijk de kinderen mee te nemen naar openbare terechtstellingen. Daarbij moet ook in acht genomen worden dat de gemiddelde levensverwachting in de 18e eeuw tussen de 30 en 40 jaar schommelde. Dus het is wellicht niet de leeftijd van Melle die verbazing wekt, maar het leeftijdsverschil tussen hem en zijn vrouw Feikjen. Feikjen was in 1767 te Drachtstercompagnie geboren en was de dochter van vader Hans Johannes Jager en moeder Jeltje Jochums. Zowel bruidegom als bruid woonden in januari 1791 te Noorderdragten.

Melle en Feikjen kregen de volgende kinderen:

  1. Jeltje, 1 maart 1792 te Drachten – 23 mei 1860 te Appelscha (68 jaar)
  2. Hendrik, 1796 te Ureterp – 6 mei 1832 Wijnjeterp (39 jaar)
  3. Aukjen, 18 augustus 1800 te Ureterp – 2 januari 1871 te Ureterp (70 jaar)
  4. Sjoukjen mei 1802 te Ureterp – 14 maart 1870 te Ureterp (67 jaar)
  5. Hans 1805 te Ureterp – 16 maart 1836 te Grave  (31 jaar)
  6. Jacobus 26 oktober 1808 te Ureterp – 8 april 1857 te Leeuwarden (48 jaar)
  7. Arend 23 juni 1812 te Ureterp – 24 februari 1888 te Ureterp (75 jaar)

Zoals in de eerste alinea aangegeven, werd de geboorte van kinderen in deze streek nergens geregistreerd. De hierboven genoemde geboortedata zijn dan ook teruggevonden bij de huwelijken, waar een Acte van Bekendheid moest worden opgesteld om de geboortedatum te achterhalen. Dat betekende in praktijk dat twintig jaar na dato zeven getuigen moesten aangeven wanneer (volgens hen) de toekomstige bruid of bruidegom was geboren. Soms claimde men een exacte datum te weten, zoals bij Jeltje, het eerstgeboren kind. Soms wisten ze wel de maand en het jaar, maar niet de exacte datum, zoals bij Sjoukjen. En zo zien we dat bij drie kinderen in dit gezin de exacte geboortedatum ontbreekt (en dus ook nooit gevonden zal worden).

Gezocht te Ureterp, april 1795april 1795

Het werk in het veen was zwaar, zeker in het laagveen. Laagveen onstaat onder invloed van grondwater en het veen bevond zich dan ook onder de waterspiegel. De mannen moesten tot hun knieën (of verder) het water in om het laagveen eruit te krijgen. Hoogveen ontstaat onder invloed van regenwater, waardoor het winnen van veen relatief eenvoudiger was. Maar hoog of laag; werkdagen van twaalf uur of meer (soms oplopend naar zestien) waren geen uitzondering. Ook voor de vrouwen en kinderen, die veelal meewerkten. Toch was het gemiddelde inkomen van een veenarbeider rond 1820 niet slecht. Hij verdiende zo’n 1 gulden en 25 cent per dag, ten opzichte van de gemiddeld 70 cent per dag voor iemand die in de nijverheid werkte. Maar er zat een adder onder het gras. De veenarbeiders waren gedwongen hun zwaar verdiende geld bij de veenbaas te besteden, die er heel vaak een winkel op na hield. En veenbazen waren woekeraars, dus de prijzen in die winkeltjes lag soms 25% (en zelfs meer) hoger dan ergens anders. Kortom; de veenarbeider verdiende rond 1820 zeker niet slecht, maar hield toch vrijwel niets over. Met dank aan de baas. Geen wonder dus dat de veenbazen over het algemeen gehaat werden er continue conflicten en stakingen op de veengronden waren. De oudst bekende staking in de veenderij is die te Schoterland in 1810. Het gesjoemel met de lonen betekende veelal dat de leefomstandigheden voor de arbeiders mensonterend waren. Melle Hendriks was zo’n veenbaas en dat betekende dat hij zo’n twee, drie turfmakers en zes tot acht arbeiders in dienst had. Ook de hutten, schuren, tenten en poepetenten, vaartuigen en gereedschappen werden door hem verschaft (of via hem, als hijzelf in dienst was van een veenbedrijf). Wat voor baas hij was, zullen we wellicht nooit weten, maar het zou naïef zijn te denken dat uitgerekend Melle de uitzondering op de regel is geweest.

Tot 1811 waren het de kerken die aantekeningen maakten van geboorten, huwelijken en overlijden, maar in 1811 veranderde dit definitief door de invoering van het burgerlijk wetboek. En dus moest ook Melle (en zijn familie) aangeven met welke achternaam zij door het leven wilden gaan. De achternaam Baron was de grootste kanshebber, omdat deze achternaam in de familie al gebruikt werd. Maar uiteindelijk koos men toch voor Bron. Melle deed zijn plicht op woensdag 19 februari 1812. Zoals zo vaak kloppen de opgegeven leeftijden van de kinderen niet helemaal. Zo is Jacobus niet twee, maar drie jaar oud. En is Aukjen (Akke) niet dertien, maar elf jaar. Hij ondertekende de akte direct met de nieuwgekozen achternaam.

Naamgeving

Het waren Rienk Rienks Dijkstra en Meindert Eizes Diepstra, arbeiders te Ureterp, die op maandag 28 januari 1822, des namiddags ten twee uren bij de Burgerlijke Stand lieten noteren dat Melle diezelfde dag, des voordemiddags ten acht uren, in het huis no. 116 te Ureterp was overleden. Melle Hendriks Bron werd slechts 47 jaar oud.

Verdriet

En zo bleef moeder Feikjen achter met de kinderen. Haar oudste kinderen waren inmiddels al getrouwd, maar Arend, Jacobus en zelfs misschien Hans en Sjoukjen zullen nog thuis gewoond hebben. Feikjen zou haar man bijna 35 jaar overleven. Ze hertrouwde niet en bleef in Ureterp wonen. Ze overleed tenslotte op een donderdag in november 1856, en wel op den dertienden der maand November, des avonds ten vijf ure, in het huis, nummer een honderd zestig. Feikjen Hanzes Jager werd 89 jaar oud.