Willem Jans (1821-1910)

top Willem

Plaats In De Stamboom
Ouders: Jan Hendriks Bron (1778-1864) & Antje Brands (1779-1836)
Grootouders: Hendriks Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

Het was zondag 7 October 1821, des voordemiddags ten negen uren toen de 42-jarige Jan Hendriks Bron bij de Burgerlijke Stand binnenstapte. Daar liet hij noteren dat op den zesden dezer maand, des avonds ten tien uren zijn 41-jarige vrouw Antje Brands was bevallen van een zoontje die ze Willem zouden noemen. Zoals we dus kunnen zien, werd de aangifte van geboorte dus gedaan op een zondag. Willem was het achtste kind in het gezin, hoewel hij zijn broertje Brandt nooit gekend heeft; het jongetje overleed een jaar na geboorte. Na hem zou zijn zusje Jantje (1824) nog geboren worden en in de jaren erna zou het gezin getroffen worden door drie sterfgevallen. Willem’s zusjes Wemke en Sjoekje verdronken tijdens de stormvloed van 1825, terwijl zijn jongere zusje Jantje in 1827 kwam te overlijden.

In oktober 1846 moest Willem zich melden voor de Nationale militie, de militaire keuring. Echter, hem was ten deel gevallen het nummer 86, hetwelk, tot heden, niet opgeroepen zijnde, hem tot geene dienst verpligt. Het lot was hem dus meer dan goed gezind.

Diezelfde maand, op zondag 25 oktober 1846, des voordemiddags ten elf ure, werd op de hoofddeur van het Huis der Gemeente, de eerste afkondiging gedaan van het huwelijk tussen Willem Jans Bron en Minke Minnes Kats. En zo was Willem 25 jaar oud, turfmaker van beroep en woonachtig te Oldeholtpade, toen hij op donderdag 5 november 1846 in het huwelijk trad met de 22-jarige Minke Minnes Kats, turfmaakster van beroep en woonachtig te Idzard. Minke was op zondag 20 juni 1824 te Paasloo (gemeente Oldemarkt, OV) geboren en was de dochter van vader Minne Willems Kats (turfmaker) en moeder Trientje Pieters Pietersma. Het huwelijk tussen Willem Bron en Minke Kats betekende dat zij een van de betovergrootouders van Daphne Bunskoek werden. Willem’s moeder Antje Brands was al overleden, maar zijn vader Jan Hendriks was bij het huwelijk aanwezig. Minke’s ouders waren beide nog in leven, maar waren niet bij het huwelijk van hun dochter aanwezig. Als getuigen traden op:

  • Jan Wolters Dijkstra, 41 jaar, politie dienaar, woonachtig te Nijholtwolde
  • Leffert Halbers Veenstra, 52 jaar, winkelier, woonachtig te Wolvega
  • Pals Gerrits Schaap, 60 jaar, grietenij bode, woonachtig te Wolvega
  • Klaas Kuiper, 34 jaar, klerk, woonachtig te Wolvega

Handtekeningen

Willem en zijn vrouw Minke kregen de volgende kinderen:

  1. Trijntje, 1 september 1847 te Oldeholtwolde – 17 december 1938 te Enschede (91 jaar)
  2. Levenloos jongetje op 5 augustus 1849 te Ter Idzard
  3. Antje, 30 april 1851 te Ter Idzard – 9 juli 1905 te Boornbergum (54 jaar)
  4. Minke, 18 mei 1854 te Ter Idzard – 11 juni 1854 te Ter Idzard (3 weken)
  5. Baukje, 16 augustus 1855 Ter Idzard – 31 januari 1924 te Noord Eschmarke / Lonneker OV (68 jaar)
  6. Aukje, 21 juli 1858 te Ter Idzard – 3 juli 1859 Opsterland Terwispel (11 maanden)
  7. Aukje, 5 oktober 1860 te Oldeholtwolde – 4 januari 1866 te Beets (5 jaar)
  8. Mintje, 31 augustus 1863 te Beets – 10 februari 1940 te Enschede (76 jaar)

Willem Jans en zijn vrouw Minke waren turfmaker van beroep. Rond Oldeholtwolde en ter Idzard was rond 1840 met het afgraven van turf begonnen en de ‘Holtwolde akkerturf’ was van uitzonderlijke kwaliteit. Het leven was er zwaar en de sociale verschillen waren groot. Aan de top stond de (bijna feodale) veenbaas en helemaal onderaan de ladder stonden de veen- en landarbeiders, scheepsknechten en scheepsjagers. Zelfs de gravers van de kanalen hadden hun eigen hiërarchie. De mannen op die op de bodem van het kanaal werkten verdienden het minst, de mannen op de zijwanden verdienden iets meer en de arbeiders die boven aan de rand werkten verdienden het meest. In de veenkoloniën werkte men in de zomer van zonsopgang tot zonsondergang. De turfmakers waren onverdeeld in twee groepen: de vaste en de losse turfmakers. De vaste turfmakers waren in vaste dienst bij de veenbaas en woonden in een stenen woninkje met twee bedsteden. De fundering van deze huisjes was (uiteraard) gemaakt van turf.

Turf

In 1863 streek het gezin neer te Beets, een veenkolonie zo’n 30 kilometer ten noordoosten van Ter Idzard. Zoals we konden lezen was het ouderlijk gezin van Willem in 1825 al zwaar getroffen door de stormvloed. Ook in de jaren erna werden de veengebieden regelmatig getroffen door overstromingen. Zo werd Nijbeets in 1863 (het jaar waarop Willem en zijn gezin er gingen wonen), 1867 en 1892 getroffen door dijkdoorbraken. Daarbovenop kwam nog eens de drijfnatte winter van 1875-1876. De krant schreef: Door den overvloedigen regen in de laatste dagen gevallen, vertoonen deze streken zich als eene zee van water en modder. In maart 1876 escaleerde de situatie. Nogmaals de krant: Van hier (Beesterzwaag) tot Oldenoorn is bijna alles éénen zee. Men ziet sommige woningen tot nagenoeg het dak in het water. Turf, turfblokken, baggerbakken, planken enz. drijven ginds en her. En zoals gezegd was het in 1892 weer raak.

Het waren Gerrit van den Berg, 44 jaar oud, en Steven Meester, 65 jaar, beiden arbeiders te Beets die zich in juni 1902 bij de Burgerlijke Stand meldden. Daar lieten zij noteren dat Minke op den dertienden dezer, des namiddags te vijf uur te Beets was overleden. De ambtenaar schreef eerst Cats, maar wijzigde het alsnog in Kats. Zoals we in de rouwadvertentie kunnen lezen hield de familie het op Cats. Minke Minnes Kats (Cats) werd 77 jaar oud.

Overlijden Minke

Willem Jans had een zwaar leven gehad, maar hij was blijkbaar zo taai al leer. Want niet alleen zou hij nog acht jaar leven, hij verhuisde ook nog op hoge leeftijd naar Overijssel. Het is heel aannemelijk dat hij zijn laatste dagen bij zijn dochter Baukje in Noord Eschmarke (gemeente Lonneker) sleet. Want het was daar dat hij op maandag 8 augustus 1910 overleed. Willem Jans Bron werd 88 jaar oud.