Hendrik Jans (1805-1886)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Jan Hendriks Bron (1778-1864) & Antje Brands (1779-1836)
Grootouders: Hendriks Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

Hendrik Jans (Bron) werd op woensdag 2 oktober 1805 te Nijelamer geboren en op zondag 17 augustus 1806 te Wolvega en Sonnega gedoopt. Hij was het tweede kind in het gezin van vader Jan Henriks en moeder Antje Brands. Zijn zuster Wimke was hem in 1803 voorgegaan en was dus zelf amper 2 jaar oud toen Hendrik geboren werd. Na hem zouden er nog zeven kinderen geboren worden, waarvan er drie binnen de eerste vijf levensjaren zouden overlijden. Toen zijn jongste zusje Jantje in 1824 geboren werd, was Hendrik zelf al 18 jaar oud.

Krap drie weken na de geboorte van Hendrik vond de zeeslag tussen de Engelsen en de Fransen bij Trafalgar plaats. De Engelsen wonnen en de invloeden van die overwinning zijn tot ver in de 20e eeuw (onze eeuw!) merkbaar geweest. Toch hing er een schaduw over de overwinning, want de befaamde admiraal Nelson stierf tijdens de gevechten. Uiteraard heeft Hendrik niets van deze beroemde zeeslag meegekregen, zo goed het ook uiterst onzeker is of zijn ouders of dorpsgenoten dat hebben gedaan. Toch, Hendrik werd geboren in een periode waarin de Franse legers van Napoleon Nederland bezet hielden, dus wie weet zijn de effecten van deze blamerende nederlaag bij de Franse troepen in Nederland wel degelijk voelbaar geweest.

Trafalgar

Hendrik moest zich in 1824 melden bij de Nationale Militie, voor de militaire keuring. Daar viel hem ten deel het Nummer 86 hetwelk, tot heden, niet opgeroepen zijnde hem tot geenen dienst heeft verpligt. Vreemd genoeg gaf hij Wolvega als geboorteplaats op, de plaats waar hij gedoopt, maar niet geboren, was. Het gezin woonde in Blesdijke, toen de watersnoodramp van 1825 grote delen van Friesland, Groningen en Overijssel onder water zette. Ook Blesdijke werd getroffen: bij de overstroming van Februarij 1825 klom de vloed hier, den 5 dier maand, tot de verbazende hoogte van tien voet boven de oppervlakte der zee, terwijl vele huizen, vooral arbeiderswoningen, weggeslagen, andere deerlijk geteisterd werden, zoodat er meer dan 50 woningen en tenten geheel of gedeeltelijk vernield waren, ook spoelde er eene aanzienlijke hoeveelheid turf weg. Hendrik’s oudere zuster Wimke en zijn jongere zusje Sjoekje zouden in die stormnacht van de vierde februari 1825 verdrinken. Hun lichamen werden pas weken later teruggevonden.

Hij was 22 jaar oud, toen hij op woensdagochtend 11.00 uur, 28 april 1828 in het huwelijk trad met de 25-jarige Roelofje Alberts Lenstra. Roelofje was op donderdag 14 april 1803 in de graverij te Peperga geboren en aldaar gedoopt op 24 april 1803. Ze was het zesde kind (van de totaal zeven) van vader Albert Sints Lenstra. Hij was veenbaas en woonde met zijn vrouw Stijntje Geerlofs Westerkamp ook te Blesdijke. Roelofje’s oudste broer heette Cent (met een C), terwijl ze zelf later een zoontje zou krijgen met de naam Sent (met een S). In de trouwakte lezen we dat Roelofje zonder beroepbij hare ouders inwonende was. Hendrik, aldus de akte, was arbeider van beroep. De ouders van zowel de bruidegom als bruid waren bij het huwelijk aanwezig. Hieronder de handtekeningen van Hendrik en zijn vrouw Roelofje, vader Lenstra en zijn vrouw Stijntje Westerkamp en vader Bron. Hendrik’s moeder ondertekende de akte niet, omdat ze verklaarde niet te kunnen schrijven. Als getuigen traden op:

  • Dirk Treklof, 47 jaar, justitie dienaar, woonachtig te Wolvega, aan de gehuwden vreemd
  • Pals Gerrits Jongschaap, 42 jaar, grietenij bode, woonachtig te Wolvega, aan de gehuwden vreemd
  • Geert Freerks Koelma, 29 jaar, grietenij bode, woonachtig te Wolvega, aan de gehuwden vreemd
  • Jozef Alberts van der Veen, 38 jaar, opziener der jagt, woonachtig te Wolvega, aan de gehuwden vreemd

Handtekening Hendrik en familie

Hendrik en zijn vrouw Roelofje kregen samen de volgende kinderen:

  1. Stijntje, 17 mei 1829 te Blesdijke – 10 januari 1904 te Peparga (74 jaar)
  2. Jan, 18 november 1830 te Blesdijke – 19 februari 1910 te Blesdijke (79 jaar)
  3. Antje, 1 september 1833 te Blesdijke – 6 augustus 1901 te Paasloo (Oldemarkt) OV (67 jaar)
  4. Aaltje, 26 augustus 1836 te Blesdijke – 1 augustus 1856 te Blesdijke (19 jaar)
  5. Wemke, 20 juni 1839 te Blesdijke – 23 april 1918 te Wolvega (78 jaar)
  6. Albert, 8 september 1842 te Blesdijke – 7 september 1911 te Steenwijk OV (68 jaar)
  7. Brand, 15 november 1845 te Blesdijke – 6 november 1862 te Blesdijke (16 jaar)
  8. Sent, 15 november 1845 te Blesdijke – 19 november 1906 te Blesdijke (61 jaar)

In november 1845 werd er dus een tweeling in het gezin geboren. Brand werd om 03.00 uur in de nacht geboren, zijn broertje Sent om  03.30 uur.

Vader Jan Hendrik Bron was turfgraver van beroep, net als een aantal van zijn zonen later. Hendrik bleek echter de uitzondering, want die werd boer. Nu zouden we natuurlijk graag zeggen dat Hendrik dit zelf voor elkaar had gebokst, dat hij op de een of andere manier uit het turf omhoog was gekropen en boer was geworden. Maar het ligt veel meer voor de hand dat zijn schoonvader hem een financiële duw in die richting heeft gegeven. Want Hendrik’s leven veranderde totaal nadat hij met Roelofje in het huwelijk was getreden. Was hij in 1828 nog arbeider van beroep (turfgraver waarschijnlijk), vanaf 1830 staat hij in de boeken als boer. Dat zal in de eerste jaren nog heel eenvoudig zijn geweest. We mogen er dan ook vanuit gaan dat hij in die jaren een boerderij huurde, in plaats dat hij er eentje bezat. In het kadaster van 1832 komt zijn naam namelijk nog niet voor, terwijl hij al wel als boer zijn brood verdiende. Zo komen we de naam van Hendrik in die jaren ook niet tegen in de notariële stukken. In de geboorteaktes van zijn kinderen tussen 1839 en 1845 zien we dat Hendrik zijn vrouw Roelofje als huisvrouw en boerin liet noteren. Dat was niet de constatering van een ambtenaar, dit waren de genoteerde woorden van Hendrik zelf. En dat heeft iets aandoenlijks. Het is alsof Hendrik zich heel goed besefte dat hij de (relatieve) welvaart in zijn leven aan zijn vrouw te danken had. Er spreekt iets van genegenheid uit.

Zijn zakenleven raakte in een stroomversnelling na het overlijden van Roelofje’s vader in 1846. Vier jaar later, in 1850, vond er een boedelscheiding tussen de overgebleven kinderen plaats met een totale waarde van 18.076 gulden (omgerekend naar de huidige tijd zou het dan gaan om 440.773 gulden, ofwel 200.014 gulden). Vanaf dat moment treffen we Hendrik met regelmaat bij de notaris en gaan er forse bedragen over tafel. Zo leende hij in 1867 een bedrag van 10.000 gulden (nu: 218.231 gulden, ofwel 99.029 euro) van rentenier Antje Corver te Zaandam. In november en december 1875 was hij de verkoper, onder andere van een zathe (hoeve) met 23 percelen land. Alles bij elkaar leverde deze verkoop een bedrag op van 21.317 gulden (huidige waarde: 503.008 gulden, 228.255 euro). In het jaar 1876 kocht hij een huis met erf te Paasloo en verkocht hij 2 akkers bouwland en een aantal stuks vee, waarbij de opbrengst van de verkopen viermaal hoger was dan de koopsom van het huis. Waarom hij het huis in Paasloo kocht, is onduidelijk, want hij en zijn vrouw hebben er nooit gewoond.

Er was ruim vier hectare grond rond het huis, waarop Hendrik onder andere boekweit, wat aardappels en spurrie verbouwde (spurrie was een voedergewas voor melkkoeien). Hij had vier melkkoeien, drie schapen en twee pinken (éénjarige kalveren), veertien kippen en vijf hanen Er was een schuur bij het huis, een koestal en een karnhoek (waar de boter bereid werd). De (waak)hond sliep buiten in zijn hok.

Tussen alle kopen en verkopen door, hield Hendrik zich ook bezig met de harddraverij. Niet al pikeur, maar als eigenaar. Zo won zijn paard ‘Apollo, een zesjarigen langstaartigen bruinen ruin‘ in 1857 ‘een fraai zilveren tabakskomfoor bij een draverij te Smilde. In 1863 won hij wederom een fraai zilveren aanstekerscomfoor (zie de verandering in spelling) in een race te Oldeberkoop. De draverij een enorm succes en het jongevolkje hield zich tot laat in den avond met dansen en zingen onledig. Een paar jaar later zou Hendrik’s zoon Sent de vaste pikeur worden, maar daarover meer op de pagina van Sent.

66a_1

Het waren Sjoerd Hendrikus Ponne en Harmen Jurjens Bos, twee veehouders uit Blesdijke, die op donderdag 3 juni 1880 bij de Burgerlijke Stand binnenstapten. Daar lieten zij noteren dat Roelofje Alberts Lenstra, oud zevenenzeventig jaren, zonder beroep, op den derden dag der maand Juny dezes jaars, des nachts ten een ure in het huis, nummer zeven en veertig te Blesdijke was overleden. De kosten van haat begrafenis bedroegen vijftig gulden en achtenzestig centen (€ 533).

Omdat Jan en Roelofje in gemeenschap van goederen waren getrouwd, werd er na haar overlijden een inventaris opgemaakt van alles wat er in huis aanwezig was. In de voorkamer bijvoorbeeld stond een eikenhouten kabinet, een chiffonier (een smalle ladekast), een staande klok, twee tafels en ‘even stoelen’, twee petroleumlampen en in totaal drie bedden (bedsteden). Er stond een zilveren sigarenpot met een zilveren luciferspot en in de kast lag een Bijbel met zilveren sloten. Leesboeken waren er ook, twee tinnen waterpotten en een partij wol. In de keuken stond een kookkachel en in de kast stond onder andere een stoeltjesklok, een ‘jagtgeweer’ en negen stoelen. In de schuur stond een zwarte merrie en lag het paardentuig. In de koestal stond een ‘waschtob’. Er waren twee boerenwagens met toebehoren en een ‘slagttafel met slijpsteen’. Er waren die dag twee lammeren en drie zwart bonte kalveren.

En zo bleef Hendrik alleen achter. In de jaren erna vinden we hem nog menigmaal bij de notaris, onder andere in 1882 en in 1883 waar hij percelen land verkoopt. Hij was de zoon die aan de onbarmhartige turfgronden had weten te ontsnappen en een succesvol boerenbedrijf had kunnen opbouwen. Met hulp, zeker, maar het was hem toch maar gelukt. Na de dood van zijn vrouw echter, zien we hem niet meer terug als de eigenaar van renpaarden. En de bezoeken aan de notaris gaan louter nog om verkopen. Zijn koopdagen zijn voorbij. Hij zou zijn vrouw nog niet eens zes jaar overleven, want hij overleed op dinsdag 13 april 1886, des nachts ten half een te Blesdijke. Hendriks Jans Bron werd 80 jaar oud.

fog