Geertje Hendriks (1894-1985)

Geertje Hendriks Bron werd op zaterdag 20 oktober 1894 te (Nij) Beets geboren. Daarmee was zij het eerste kind van vader Hendrik Brands en moeder Jantje Vaartjes. Na de geboorte van Geertje volgden er twee kinderen die binnen een maand na geboorte zouden overlijden: Jantje in 1896 en Evert in 1897. Toen in 1898 andermaal een meisje ter wereld kwam, werd ook zij Jantje genoemd. Deze Jantje zou, net als Geertje stukken langer meegaan en de 90 levensjaren passeren. En zo groeide Geertje dus op met haar kleine zusje Jantje. In Leeuwarden inmiddels, waar schipper Hendrik Brands voor langere tijd was aangemeerd.

Pic 01

Vader Hendrik Brands is de geschiedenis ingegaan als een nare, gierige man. Een man ook die liever een zoon had gehad, die als schippersknecht voor hem had kunnen werken. Want Hendrik was niet vies van een goedkope arbeidskracht. Toen Geertje 15 jaar oud was, stuurde hij haar naar een van zijn neven, om daar aan boord mee te helpen. Geertje wilde niet, maar daar had Hendrik geen boodschap aan. Aan boord van het schip werd Geertje door de neef van haar vader verkracht en raakte tot overmaat van ramp zwanger. Een maand na haar zestiende verjaardag beviel ze in Groningen van een zoontje, aan boord van het schip van haar vader. Aangifte van geboorte werd gedaan door vader Hendrik zelf, die aangaf bij de bevalling tegenwoordig te zijn geweest.

  1. Hendrik Bron, 17 november 1910 te Hoogkerk (GR) – 20 augustus 1982 te Leeuwarden (71 jaar)

De kleine Hendrik werd door Geertje haar ouders opgevoed en bleef aan boord van het schip. Toen Geertje drie jaar later met Oepke Vellinga trouwde, werd niet over haar zoontje gesproken en Oepke erkende het kind dus niet. Tientallen jaren bleef Hendrik het weggemoffelde kind, waar niemand echt precies van begreep wie hij was en waar hij vandaan kwam. En het was al helemaal geen onderwerp wat bespreekbaar was in de familie. De vraag is hoe opa Hendrik zich tegenover het jongetje heeft opgesteld. Nee, hij was niet verantwoordelijk voor de verkrachting van zijn dochter, niet in de letterlijke zin van het woord althans, maar hij had haar wel onder dwang aan die man toevertrouwd. Heeft Hendrik zijn kleinzoon meer warmte gegeven dan hij kon opbrengen voor zijn eigen kinderen, of heeft hij het jongetje gezien als een smet op zijn “goede” naam? We zullen het nooit weten.

Geertje Bron trouwde op dinsdag 4 februari 1913 te Franeker met Oepke Vellinga. Oepke was geboren op zondag 12 juli 1891, om 02.00 uur in de nacht te Franeker. Moeder: Reinskje Bruinsma. Jawel, dochter van Jelle Doedes Bruinsma en Aafke Wytzes Wiersma. De vader van Oepke was niet bekend en het was de vroedvrouw Anna Helena Baylé die de aangifte van de geboorte deed. Een jaar later trouwde Reinskje Bruinsma met Valentijn Vellinga en erkende de laatstgenoemde het eerder geboren kind. En zo werd Oepke Bruinsma dus alsnog Oepke Vellinga. Oepke was 21 jaar oud op de dag van het huwelijk, scheepstimmerman van beroep en wonende te Franeker. Geertje was slechts 18 jaar oud, zonder beroep en woonde te Beesterzwaag. De ouders van de jonggehuwden waren bij het huwelijk aanwezig. Bij ondertekening verklaarden beide vaders niet te kunnen schrijven, zulks niet geleerd hebbende. Als getuigen traden op:

  • Luitsen Vellinga, 69 jaar, werkman, woonachtig te Franeker, oom van den bruidegom
  • Jan Bleeker, 42 jaar, pakhuisknecht, woonachtig te Franeker, aangehuwden oom van den bruidegom
  • Piebe Jan Hoekstra, 47 jaar, concierge, woonachtig te Franeker
  • Lammert Lammensma, 38 jaar, commies ter secretarie, woonachtig te Franeker

Geertje en Oepke kregen de volgende kinderen:

  1. Valentijn 27 juli 1913 te Franeker – 12 juli 1954 te Flevostad (41 jaar)
  2. Hendrik, 26 juni 1914 te Franeker – 20 augustus 1982 (71 jaar)
  3. Reinskje, 4 augustus 1916 te Franeker – 4 december 1916 te Franeker (4 maanden)
  4. Jantje, 23 februari 1918 te Franeker – 5 augustus 2002 te Noordbergum (84 jaar)
  5. Sietse, 1921 te Franeker – 24 mei 1924 te Franeker (3 jaar)
  6. Jan, 14 september 1922 te Franeker – 31 maart 1945 te Brockzetel Landkreis Aurich (D) (22 jaar)
  7. Aafke, 10-17 februari 1927 te Franeker – onbekend
  8. Sietske, 12 augustus 1928 te Franeker – 20 oktober 2008 te Harlingen (80 jaar)

Dit zijn niet alle kinderen, want ook Jelle, Sietse (2) en Reinskje (2) waren kinderen van Oepke en Geertje. Maar helaas zijn daar de geboortedata niet van bekend. In 1919 was Geertje 24 jaar oud, getrouwd en had ze twee kleine kinderen. Dus wat haar bezielt heeft weet niemand, maar op woensdag 1 oktober 1919 werd ze opgepakt wegens diefstal. De uitspraak was een week later, op 8 oktober: 1 maand gevangenisstraf in de Blokhuispoort te Leeuwarden. Daar zat op dat moment ook dominee Johannes Barger, die een levenslange straf voor moord uitzat. Zijn naam doet wellicht niet meteen een lampje branden, maar zijn bijnaam ging nog generaties mee: de blikken dominee. De afschuw over zijn moord werd verwoord in het bekende straatlied: Tara-boem-di-ee, de blikken dominee.

Geertje Bron

Het Nieuwsblad van Friesland schreef op 3 oktober 1919 over de diefstal van Geertje B. Zoals we in het artikel kunnen zien, verscheen ze niet voor de rechtbank. Maar dat mocht niet baten; ze ging een maand naar de gevangenis.

Nieuwsblad van Friesland 3 okto 1919

Oepke Vellinga, die in Franeker bekend stond als Pa Oep, was een meer dan begenadigd kaatser. We treffen zijn naam in de lijsten van talloze kaats-partijen, zoals bijvoorbeeld op Koninginnedag 1925 (eerste afbeelding). Maar zo deed hij onder andere ook mee aan de internationale kaats-wedstrijden op 29, 30 en 31 juli te Leeuwarden. Aan het toernooi deden onder andere Belgische, Franse en Nederlandse spelers mee en H.M. de Koningin had een groote zilveren medaille uitgeloofd voor de winnaars. Het was een serieus toernooi, met het Wilhelmus vooraf en het afleggen van de Olympische eed. Een paar maanden later (laatste artikel) werd hij in de Korenbeurs te Franeker geëerd voor zijn prestaties.

De zusters Geertje en Jantje waren aan elkaar gewaagd en waren niet op hun mondje gevallen. Dat kwam bijzonder goed uit als ze weer eens op koopjes jacht gingen of bij de gegoede burgers van Franeker aanbelden om te vragen of er nog wat kleding over was. Afspraak was dat ze dit soort strooptochten gezamenlijk zouden doen, want ze konden het niet verdragen dat de ene iets leuks op de koop had weten te tikken zonder dat de ander ervan op de hoogste was. Samen dus. Dat was althans de theorie. Maar het gebeurde met regelmaat dat ze stiekem toch alleen gingen om zodoende de beste spulletjes te krijgen. Het kwam altijd uit, want als de ander zich dan een paar dagen later meldde, hoorde die steevast dat haar zuster een paar dagen eerder al was geweest. En dan was het huis te klein en gingen ze als kemphanen te keer. Kostelijke vrouwen!

Oepke Vellinga overleed op 67-jarige leeftijd, op zaterdag 6 september 1958 te Franeker. De tekst van zijn rouwadvertentie is hoogst merkwaardig. Heden overleed, lezen we, met aan het einde de zin: de teraardebestelling heeft hedenmiddag plaats gehad. Geertje overleefde hem bijna 30 jaren en overleed op dinsdag 19 februari 1985 te Franeker. Ze werd 90 jaar oud. Ze zijn herenigd in het graf op de Algemene begraafplaats te Franeker.

Oepke vellinga