Aaltje Brands (1857-1942)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Brandt Jans Bron (1813-1863) & Geertje Jans de Jonge (1820-1908)
Grootouders: Jan Hendriks Bron (1778-1864) & Antje Brands (1779-1836)
Overgrootouders: Hendriks Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

Aaltje Brands Bron was het zesde kind van vader Brandt Jans Bron en moeder Geertje Jans de Jonge. Aaltje werd geboren op maandag 5 januari 1857, des voormiddags ten twee ure te Idzard (Ter idzard). Haar zusjes Antje (1844) en Jantje (1849), en de broertjes Jan (1851) en Hendrik (1853) waren haar voorgegaan. Haar zusje en naamgenote Aaltje kwam in 1846 ter wereld, maar overleed op 6-jarige leeftijd in 1852.

Aaltje groeide dus op in Idzard, een dorpje dat in 1859 95 bewoonde huizen telde en 12 onbewoonde. Alles bij elkaar woonden er 447 mensen: 228 van het mannelijke- en 219 van het vrouwelijke geslacht. Buiten de kom van het dorp woonden nog eens 3 gezinnen op schepen; in totaal 10 personen. Ter Idzard was dus klein en iedereen in het dorp zal de kinderen van Brandt en Geertje hebben gekend, dus ook de kleine Aaltje.

d2

Aaltje was 23 jaar oud, toen ze op woensdag 10 maart 1880 met de 21-jarige Otze van der Duim in het huwelijk trad. Otze was op zondag 18 april 1858, des middags ten twaalf ure te Terwispel geboren en zijn ouders waren Jan Durks van der Duim en Antje Hemkes van Zwol. Zowel Aaltje als Otze woonden in maart 1880 in Beets. Aaltje’s moeder was bij het huwelijk aanwezig, net als Otze’s vader. De akte werd niet ondertekend door Aaltje en haar moeder, want zij hadden verklaard niet te kunnen schrijven, daar zij zulks niet geleerd hadden. Otze ondertekende wel; ietwat bibberig, maar breeduit, de volle breedte van de pagina benuttend. Als getuigen traden op:

  • Petrus Hinkel, 44 jaar, hoofdveldwachter, woonachtig te Beesterzwaag
  • Jochum Beetsma, 44 jaar, ambtenaar der secretarie, woonachtig te Beesterzwaag
  • Jan de Bos, 28 jaar, ambtenaar der secretarie, woonachtig te Beesterzwaag
  • Pieke van der Wal, 25 jaar, ambtenaar der secretarie, woonachtig te Beesterzwaag

Handetekening

Aaltje en Otze kregen samen de volgende kinderen:

  1. Antje, 15 maart 1881 te Beets – 5 april 1969 te Heerenveen (88 jaar)
  2. Brant, 1 januari 1883 te Beets – 28 maart 1955 te Nij Beets (72 jaar)
  3. Geertje, 15 december 1884 te Beets – 16 oktober 1916 te Oudega (31 jaar)
  4. Jan, 13 februari 1887 te Beets – 20 juni 1968 te Drachten (81 jaar)
  5. Jantje, 13 februari 1887 te Beets – 28 juli 1969 te Drachten (82 jaar)
  6. Durk, 18 april 1889 te Beets – 22 juli 1948 te Beets (59 jaar)
  7. Bauke, 10 augustus 1891 te Beets – 10 april 1967 te Nij Beets (75 jaar)
  8. Aantje, 17 november 1893 te Beets – 18 augustus 1978 te Nij Beets (84 jaar)
  9. Gerritje, 3 mei 1896 te Beets – 25 maart 1989 te Gorredijk (92 jaar)
  10. Imkje, 15 december 1898 te Beets – 3 februari 1977 te Joure (78 jaar)
  11. Hendrik, 25 augustus 1900 te Beets – onbekend
  12. Klaasje, 1 december 1902 te Beets – 14 februari 1927 te Beets (24 jaar)

Acht van de twaalf kinderen zouden dus ouder dan zeventig worden. Waarbij alleen Geertje en Klaasje op relatief jonge leeftijd overleden. En zoals we kunnen zien werd er in 1887 een tweeling geboren: Jan & Jantje (ofwel: de Jantjes). Jan werd om 14.00 uur in de middag geboren, zijn zusje Jantje volgde een half uurtje later. In hun volwassen leven zou de tweeling Beets verruilen voor Drachten, alwaar ze op hoge leeftijd, en een jaar na elkaar, zouden overlijden. Niet alleen vierde de tweeling hun verjaardag op dezelfde dag (13 februari); Geertje & Imkje werden ook op dezelfde dag geboren (15 december), net als vader Otze en zijn zoon Durk (18 april).

Helaas werd Otze van der Duim in alle stukken omschreven als arbeider, waardoor er eigenlijk niets bekend is van zijn werkleven. Hij plaatste geen advertenties, kwam niet bij de notaris, kocht en verkocht geen stukken land of huizen. Hij was een van duizenden harde – maar totaal anonieme – arbeiders die van wieg tot graf vrijwel geen enkel spoor achterliet. Zijn naam echter, heeft door alle stukken heen voor de nodige verwarring gezorgd. Heette Otze nu Atze, of andersom? Hij werd geboren en trouwde als Otze, dat is zeker. In alle geboorteaktes van zijn kinderen echter werd hij als Atze genoteerd. En om het nog verwarrender te maken: in zijn overlijdensakte en rouwadvertentie was hij Otze, maar op zijn grafsteen staat Atze. De laatste variant vinden we in de rouwadvertentie van zijn vrouw Aaltje, waar hij als Atse te boek staat. Toch, Otze-Atze werd in 1878 opgeroepen voor de militaire keuring. Zo weten we in ieder geval een paar kleine details van zijn uiterlijk:

  • Lengte: 1 Meter 757 millimeters
  • Aangezigt: ovaal
  • Voorhoofd: gewoon
  • Oogen: blaauw
  • Neus: gewoon
  • Mond: gewoon
  • Kin: rond
  • Haar: bruin
  • Wenkbraauwen: bruin
  • Merkbare teekenen: geen

Op 15 maart 1878 kwam de beslissing: Otze werd vrijgesteld van militaire dienst vanwege broederdienst. Zijn twee jaar oudere broer Durk was hem voorgegaan en had de dienstplicht vervuld.

atlantis-9

Otze van der Duim overleed op de onbewolkte, warme 25e juli 1927, des voormiddags te negen uur. Hij moet al enige tijd ziek zijn geweest, want hij overleed in het Academisch Ziekenhuis van Groningen, ver weg van zijn woonplaats Beets (Nij-Beets). Otze (Atze voor intimi) werd 69 jaar oud.

Overlijden Otze

Atze

Aaltje overleefde hem dus en zou nog vijftien jaar als weduwe in Beets blijven wonen. Ze zou de crisisjaren in de jaren dertig nog meemaken en ook de eerste jaren van de tweede wereldoorlog. Aangifte van haar overlijden werd gedaan door de 60-jarige winkelier Jans Nijboer uit Beets, die verklaarde, daarvan uit eigen wetenschap kennis dragende, dat op vrijdag 24 april 1942, ten negentien en een half ure te Beets Aaltje Brands Bron was overleden. Hoogstwaarschijnlijk werd zij gecremeerd, want haar lichaam werd niet bijgezet in het graf van wijlen haar man. Aaltje werd 85 jaar oud.

Overlijden Aaltje