Pieter Everts (1810-1851)

Het was zaterdag 16 april 1836, ruim 26 jaar na de geboorte van Pieter Everts Bron, toen er een Acte van Kennelijkheid voor hem werd opgesteld. Dat moest, want hij wilde trouwen. En zo hadden zeven getuigen zich verzameld voor de Vrederegter in het Paleis van Justitie te Heerenveen. De akte neemt ons bij de hand: (de getuigen) verklaarden wel te kennen Pieter Everts Bron, arbeider, wonende te Oudehorne, zoon van Evert Hendriks Bron, overleden, en van Barteldje Hendriks Hut van der Wijk, arbeidster, wonende te Paaslo, en te weten dat hij geboren is te Oosterzee, den zesden December agttienhonderdentien. Dit wisten ze zeker, omdat zij indertijd met zijn ouders gehad hebben de dagelijkse omgang. Voorts verklaarden ze dat Pieter in de onmogelijkheid was eene acte van zijne geboorte te overleggen, vermits hij niet gedoopt was, en er toen geen zodanig register werd gehouden. En zo stond het alsnog vast: Pieter was geboren op donderdag 6 december 1810 te Oosterzee. En daarmee was hij het vijfde kind in het gezin. Na hem zouden er nog drie kinderen geboren worden, zodat het gezin dus uiteindelijk uit acht kinderen zou bestaan.

Oosterzee

In 1829 moest Pieter zich melden bij de Nationale Militie, voor de militaire keuring. Toen hem gevraagd werd hoe zijn moeder heette, gaf hij de naam Barteldje Hut op, terwijl haar eigenlijke achternaam van der Wijk was. De naam Hut werd door zijn moeder in stand gehouden als eerbetoon aan haar oudere broer, die onder de schuilnaam Jan Hendriks “Hut” berucht was geworden. Hij pleegde verschillende roofovervallen en werd op zaterdag 5 februari 1803 op het Galgenveld van Leeuwarden opgehangen. Pieter was bijna dertig jaar later dus bekend met dit verhaal. Pieter werd goedgekeurd voor de dienst en ingelijfd bij de 7e Afdeling Infanterie. Dankzij de keuring is er een signalement van hem beschikbaar:

  • Lengte: 1 El 617 Strepen (dus 1 meter en 61.7 centimeter)
  • Aangezicht: lang
  • Voorhoofd: lang
  • Oogen: blauw
  • Neus: groot
  • Mond: normaal
  • Kin: rond
  • Haar: bond
  • Wenkbraauwen: blond
  • Merkbaare teekenen: geen

Op maandag 24 mei 1830 werd Pieter alweer ontslagen uit dienst wegens ligchaamsgebreken. Toch was hij vreemd genoeg een paar jaar later weer terug als soldaat, en wel als schutter bij de 1e Afdeeling, 2e Bataillon van de Overijsselsche Mobiele Schutterij. Dit was geen vrijwilligers onderdeel, dus het heeft er alle schijn van dat hij als nummerwisselaar de dienst van iemand anders heeft overnomen. In vredestijd duurde de diensttijd vijf jaar. Na anderhalf jaar keerden de soldaten naar huis terug, om dan vervolgens nog een aantal keren voor herhaling opgeroepen te worden. Het was tijdens het eerste grote verlof dat Pieter’s vriendin (toen nog) Aukje Jochems zwanger werd en in mei 1834 een dochtertje op de wereld zette. Ze woonde toen al bij Pieter en zijn ouders in en was dus op dat moment een ongehuwde moeder. Het kind werd op een maandag geboren en op woensdag deed Pieter aangifte. Toen de ambtenaar zijn naam vroeg, gaf hij de naam Pieter Braun op (dus ook zonder het patroniem Everts). Was het een verspreking, lette de ambtenaar niet goed op, of was het een poging zich te distantiëren van het feit dat hij een ongehuwde vrouw zwanger had gemaakt? Het laatste is het meest aannemelijk, want nadat de akte was ingevuld, werd deze aan hem voorgelezen. De ambtenaar heeft dus de naam Pieter Braun genoemd. Pieter reageerde niet. Ook gaf hij een verkeerde leeftijd voor zijn vriendin Aukje op. Hij claimde dat zij 30 jaar oud was. Dat was onjuist, zij was 25 jaar. In februari 1836 beviel Aukjen voor de tweede maal. Nog altijd waren ze niet getrouwd en nog altijd woonden ze bij Pieter zijn moeder in (vader Evert Bron was in november 1834 overleden). Bij de aangifte gaf hij ditmaal de naam Pieter Everts Bron op.

Mother Child

Drie maanden na de geboorte van hun tweede kind traden ze dan eindelijk in het huwelijk. Pieter was 25 jaar oud, diende nog steeds als soldaat en had speciaal verlof moeten aanvragen bij de Kommanderende Officier. In de verlofbrief werd wel even fijntjes opgemerkt dat wanneer er kind of kinderen uit dit huwelijk geboren zouden worden, schutter P.E. Bron geene aanspraak zal kunnen geven om uit dienst te worden ontslagen. Ook mocht echtgenote Aukje het korps niet volgen. Zijn vrouw Aukje Jochems van der Wijk was in augustus 1808 te Oudehorne geboren, maar de datum van haar geboorte was onbekend, aldus de Acte van Kennelijkheid die vlak voor het huwelijk ook voor haar moest worden opgemaakt. In totaal zeven familieden en vrienden van Aukje’s ouders werden opgetrommeld. Zij verklaarden wel te kennen Aukje Jochems van der Wijk, arbeidster, wonende te Oudehorne, dochter van Jochem Aukes van der Wijk, overleden, en van Klaaske Hendriks van der Wijk te Oudehorne, en te weten dat zij geboren is te Oudehorne in de maand Augustus van den Jare agttienhonderd en acht. Hetgeen hun bekend was, uit hoofde de eerste getuige hare moeder is, de tweede hare zuster en de anderen gemeenzame vrienden van haar zijn en tijdens hare geboorte eene dagelijksche omgang met hare ouders hadden. En net als bij Pieter was de reden dat er geen bewijs van geboorte kon worden gegeven, het feit dat Aukje niet gedoopt was en er geen geboorteregister werd bijgehouden. En zo kon er dus getrouwd worden, en wel op zondag 1 mei 1836, 12.00 in de middag. Tijdens het huwelijk erkende Pieter andermaal de vader te zijn van de twee eerder geboren kinderen. Zowel de bruidegom, de bruid als de beide moeders ondertekenden de akte niet, omdat zij niet konden schrijven. Als getuigen traden op:

  • Johannes Hermanus Banning, 37 jaar, bode des bestuurs, woonachtig te Heerenveen
  • Roelof Somer, 37 jaar, veldwachter, woonachtig te Heerenveen
  • Luitjen Popkes de Lang, 36 jaar, klerk, woonachtig te Heerenveen
  • Sjoerd Wigles Gorter, 23 jaar, klerk, woonachtig te Heerenveen

Turschipper

Pieter en Aukje kregen samen de volgende kinderen:

  1. Janke (achternaam Braun), 7 mei 1834 te Oudehorne – 12 april 1912 te Jubbege-Schurega (als Janke Braun) (77 jaar)
  2. Jeltje, 22 februari 1836 te Oudehorne – 11 november 1915 te Heerenveen (79 jaar)
  3. Evert, 4 oktober 1840 te Oudehorne – 11 oktober 1840 te Oudehorne (7 dagen)
  4. Jochem, 4 oktober 1840 te Oudehorne – 11 oktober 1840 te Oudehorne (7 dagen)
  5. Aukje, 22 maart 1845 te Oosterwierum – 14 juni 1845 te Dronrijp (2 maanden)
  6. Froukje, 22 maart 1845 te Oosterwierum – 10 februari 1847 te Leeuwarden (1 jaar)
  7. Aukje, 21 maart 1847 te Oudehorne – 27 november 1915 te Oudehorne (68 jaar)

Zowel in oktober 1840 als in maart 1845 werd er dus een tweeling geboren. De tweeling van oktober 1840 zou een week later, op dezelfde dag en op precies hetzelfde uur overlijden.

Pieter’s vader was turfgraver van beroep geweest en het is aannemelijk dat ook Pieter zelf in zijn jonge jaren in het turf heeft gewerkt. Zo werd er in de aktes ook niet gesproken over Oudehorne, maar de compagnie van Oudehorne. Toch zien we hem rond 1845 terug als schipper. Of hij turf- of beurtschipper was, is nog niet bekend. Het gezin woonde aan boord van het schip en zo werd dochter Aukje geboren in zijn vaartuig, liggende te Oosterwierum. En omdat Pieter en zijn gezin in 1845 officieel in de plaats Echten geregistreerd stond, lezen we in de geboorteakte van Aukje dat zij bij toeval te Oosterwierum geboren was. Zoals we uit de schrijnende advertentie hieronder kunnen lezen, waren Pieter en zijn gezin een soort landlopers op het water. Ze bedelden blijkbaar zo vaak om geld dat het Armenbestuur van Echten het noodzakelijk vond anderen voor de familie Bron te waarschuwen. En zo verdween het schip al weer snel, werd Pieter weer gewoon arbeider en verruilden ze in maart 1847 Echten voor Oudehorne.

Armenbestuur

Pieter overleed op dinsdag 5 augustus 1851, des avonds ten halftwaalf ure, in een ongenummerd huis te Oudehorne. In de overlijdensakte werd de plaats Echtten als zijn geboortedorp genoteerd, maar zoals we helemaal aan het begin van deze pagina konden zien, werd dat door minstens zeven ooggetuigen tegengesproken. En zo werd Pieter ook niet, zoals in de akte staat geschreven, 42 jaar. Nee, Pieter Everts Bron werd slechts veerig jaar oud.

Aukje zou haar man nog lange tijd overleven. Ze bleef in Oudehorne wonen en bleef zonder beroep. Net als bij alle behandelde onderdelen op deze pagina, werd ook bij haar overlijden de verkeerde informatie gegeven. Het waren Luitzen Jans Spinmuis en Willem Uilkes de Jong die in 1876 lieten noteren dat Aukje op zondag 25 maart 1876, des morgens ten vijf ure, in het huis genummerd 21-A te Oudehorne was overleden. Volgens genoemde getuigen werd Aukje 69 jaar. Dat was niet helemaal juist, want Aukje Jochems van der Wijk werd slechts 67 jaar oud.