Hendrikjen Arends (1821-1849)

Hendrikjen Top

Plaats In De Stamboom
Ouders: Arend Hendriks Bron (1767-1848) & Grietje Rykles Wilpstra/Jansma (1799-1837)
Grootouders: Hendrik Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

Het was zondag 21 januari 1821, het Friese landschap was in een dikke mist gehuld. Het was ijzig koud en de dagtemperatuur kwam nauwelijks boven het vriespunt uit. Ergens verscholen in die mist, in het dorpje Siegerswoude, werd om 10.00 uur in de ochtend een meisje geboren. Haar ouders waren Arend Hendriks Bron (53 jaar oud) en moeder Grietje Rijkeles Jansma (22 jaar oud) en zij besloten haar Hendrikjen te noemen. Twee jaar eerder was Hendrik, haar oudere broertje, geboren. Arend Hendriks had ook al drie kinderen gekregen bij zijn eerste, inmiddels overleden, vrouw. Alleen dochter Jeltje, het stiefzusje dus van Hendrik en Hendrikjen, woonde in 1821 nog thuis en was 13 jaar oud.

Net als zovele anderen in de Bron-familie, was ook vader Arend Hendriks werkzaam in het veen, en in 1821 was hij opgeklommen tot veenbaas. Het gezin breidde zich ondertussen gestaag uit en na Hendrikjen zouden er nog vier kinderen geboren worden. Het laatste kind kwam in 1836 ter wereld en het gezin was toen inmiddels verhuisd van Siegerswoude naar het Groningse De Wilp. Dat was trouwens niet een enorme onderneming, want het Friese Siegerswoude lag tegen de grens met Groningen, De Wilp er net overheen. De afstand tussen de twee plaatsjes bedroeg nog geen vijf kilometer.

In januari 1837 overleed moeder Grietje op 38-jarige leeftijd. Het gebeurde 2 dagen vóór de 16e verjaardag van Hendrikjen en letterlijk op de verjaardag zelf van haar zusje Bartje. Het moet een enorme klap voor het gezin zijn geweest. Vader Arend was toen al 70 jaar oud en de kinderen varieerden in leeftijd van 17 jaar tot slecht 5 maanden!

Twee jaar later, op donderdag 24 januari 1839, trad Hendrikjen te Nuis in het huwelijk met de 19-jarige smidsknecht Kornelis Hendriks Linstra. Officieel werd het huwelijk gesloten te Marum, maar het gemeentehuis van Marum was in 1839 nog gevestigd te Nuis. Hendrikjen was toen al zeven maanden zwanger, dus het huwelijk kon ook niet echt veel langer worden uitgesteld. In de trouwakte werd genoteerd dat Hendrikjen 17 jaar oud was. Dit is echter onjuist; drie dagen voor haar huwelijk was ze 18 jaar geworden. Ze werkte in 1839 als arbeidster in Marum. Kornelis Linstra was op maandag 22 november 1819 te Marum geboren en was het tweede kind van Hendrik Jans Linstra en moeder Stientje Cornelis Munstra. In 1838 had hij zich moeten melden bij de Nationale Militie, om gekeurd te worden voor de militaire dienst. Daar was hem ten deel gevallen het Nommer negentien, hetwelk, tot op heden niet opgeroepen zijnde, hem tot geene dienst heeft verplicht. Dat maakte de weg vrij voor een huwelijk met Hendrikjen. In de trouwakte lezen we dat zij beiden elkaar uitdrukkelijk het ja-woord gaven. Bij de ondertekening valt op dat Korenlis de akte tekende met Lenstra, terwijl zijn vader dit deed met Linstra. Ook bij de kinderen van Hendrikjen en Kornelis zou deze verwarring blijven bestaan en dook zelfs een derde variant op: Lienstra. Als getuigen traden op:

  • Albert Eises Palsma, 59 jaar, kastelein, woonachtig te Nuis
  • Wessel Sjoerts Veenstra, 26 jaar, vervener, woonachtig te Nuis
  • Klaas Abels Mulder, 35 jaar, veldwachter, woonachtig te Marum
  • Wolter Sijtses Bergsma, 48 jaar, landbouwer, woonachtig te Marum

Handtekeningen van Kornelis, Hendrikjen, de ouders van Kornelis en de vader van Hendrikjen:Handtekening

Hendrikjen en Kornelis kregen samen de volgende kinderen:

  1. Stientje, 6 maart 1839 te Marum – 21 april 1882 te Appelscha (overleden als Lenstra) (43 jaar)
  2. Grietje, 15 oktober 1841 te Marum – 13 februari 1925 te Norg (83 jaar)
  3. Hendrikje, 13 september 1844 te Nuis – 10 april 1919 te Ter Apel (overleden als Lenstra) (74 jaar)
  4. Arent (geboren als Lienstra), 6 februari 1847 te Haulerwijk – 21 januari 1937 te Groningen (overleden als Lienstra) (89 jaar)

Het jonge gezin zou tussen 1839 en 1847 met regelmaat verhuizen. Zo woonden ze achtereenvolgens in een huis genummerd 112, een huis genummerd 119 en in een huis genummerd 0 te Marum, verhuisden ze naar Nuis en vervolgens naar Haulerwijk. Zoals uit onderstaande advertentie blijkt, woonde het gezin in 1843 echter nog in een tent!Tent

In 1847 was Kornelis opgeklommen tot grofsmid en verhuisde het gezin naar Haulerwijk. Dat de situatie in en rond Haulerwijk aan het midden van de 19e eeuw allerminst rooskleurig was, blijkt uit het volgende verslag: men vindt in de Compagnie, te Haulerwijk en te Appelscha, minstens 100 kinderen, tusschen de 5 en 12 jaren, die nimmer de school hebben bezocht, en nimmer eenig onderwijs hebben genoten, en hoeveel jonge menschen treft men in de veenkoloniën niet aan, die lezen noch schrijven kunnen! Toch was er al heel lang een school in Haulerwijk, maar zoals overal was dat niet voor iedereen weggelegd. In het jaar 1846 telde het dorp ruim 1000 inwoners, verdeeld over 187 woningen.

De 53-jarige Jentje Jans Numan en de 24-jarige Jan Broers Pasveer waren bekenden van Hendrikjen en Kornelis. En zij waren het die op zaterdag 23 juni 1849 lieten noteren dat Hendrikje(n) Arents Bron, arbeidersche, woonachtig te Haulerwijk onder de Haule, nalatende haar man, een zoon en drie dochters, op den tweeëntwingtigsten dag der maand Junij, des nademiddags ten een ure in een Nieuw Gebouw te Haulerwijk onder de Haule was overleden. Hendrikjen werd slechts 28 jaar oud.

Haulerwijk

En zo bleef Kornelis achter met vier kleine kinderen. Stientje was de oudste met haar 10 jaar, Arent was de jongste, en was amper 2. Geen wonder dus dat Kornelis binnen het jaar hertrouwde. Hij trad in mei 1850 in het huwelijk met Janke Siebrens Bies en zou nog vier kinderen krijgen. Ook zijn tweede vrouw zou echter op zeer jonge leeftijd overlijden. Janke stierf in 1856, 30 jaar oud. En zo hertrouwde Kornelis voor de derde maal; in 1859 met Farduw Oebeles Dijkstra. Hij stierf uiteindelijk op woensdag 19 september 1888 te Haulerwijk. Kornelis Hendriks Lenstra (geboren Linstra) werd 68 jaar oud.