Hans Arends (1795-1873)

t67d

Plaats In De Stamboom
Ouders: Arend Hendriks Bron (1767-1848) & Willemke Hanzes (1765-1817)
Grootouders: Hendrik Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

Eeuwenlang was het huidige Drachten onverdeeld in twee dorpen: Noorder-Dragten en Zuyderdragten, aan de rivier de Drait (Dracht). Hans Arends Bron kwam op donderdag 11 juni 1795 te Noorder-Dragten ter wereld (hij zou pas op zondag 14 maart 1802 gedoopt worden). Hij was het tweede kind van Arend Hendriks Bron en moeder Willemke Hanzes. Zijn zusje Aukjen was hem in 1791 voorgegaan. Hij was zestien jaar oud toen hem officieel, door zijn familie, de achternaam Bron werd toebedeeld. Dit gebeurde in februari 1812. Voor die tijd was het gewoon Hans Arends geweest, maar die tijd was voorbij. Hij was een Bron.

Hans was 21 jaar oud, toen hij op donderdag 25 juli 1816, om 19.00 uur in de avond te Ureterp in het huwelijk trad met de 17-jarige Grietje Hendriks Veenstra (en zo werd het dus Hans & Grietje). Grietje was op vrijdag 12 juli 1799 te Siegerswoude geboren en aldaar gedoopt op zondag 4 augustus 1799. Ze was dus net veertien dagen voor het huwelijk zeventien jaar oud geworden. Ze was de dochter van vader Hendrik Alberts Veenstra en moeder Anne Maria Bushman. Toen haar vader in 1807 overleed, werd er een collecte gehouden voor haar moeder (en toen dus weduwe) en de vijf overgebleven kinderen. In de registers lezen we: Ontfangen van de begrafenesse van Henderk AlbertsOok Grietje’s moeder was inmiddels overleden, en zo lezen we in de trouwakte dat ze die dag werd bijgestaan door haar oom Jan Alberts Veenstra (ofwel: gesterkt met haar oom). Hans woonde voorafgaand aan zijn huwelijk in Siegerswoude, net als Grietje, die er als dienstmeid werkzaam was. Hans zijn ouders leefden nog wel, maar alleen vader Arend Hendriks Bron was bij het huwelijk aanwezig. Op de afbeeldingen onder de getuigen zien we aan de linkerkant de handtekeningen van Hans en zijn vader, en aan de rechterkant de handtekeningen van Grietje en haar oom. En zoals we kunnen zien ondertekende Grietje de akte met Veenstra, en haar oom met Feenstra. De getuigen waren:

  • Jelle Hagenauw, 41 jaar, woonachtig te Ureterp
  • Abele Engberts Wiering, 58 jaar, woonachtig te Ureterp
  • Klaas Heenes Vlietstra, 50 jaar, woonachtig te Ureterp
  • Jeen Tabes Koopman, leeftijd niet opgegeven, woonachtig te Siegerswoude

Handtek Bron

Hans en zijn vrouw Grietje kregen samen de volgende kinderen:

  1. Arend, 16 november 1818 te Siegerswoude – 16 november 1818 te Siegerswoude (10 uren)
  2. Willemke, 16 juni 1820 Siegerswoude – 14 januari 1904 te De Wilp (83 jaar)
  3. Hendrik, 11 juni 1823 te Siegerswoude – 7 februari 1850 te De Wilp (26 jaar)
  4. Arent, 4 september 1825 te Siegerswoude – 3 april 1903 te De Wilp (77 jaar)
  5. Mietje, 15 november 1827 te Siegerswoude – 2 september 1871 te De Wilp (43 jaar)
  6. Freerk, 29 mei 1831 te Marum – 22 februari 1916 te De Wilp (84 jaar)
  7. Auke, 13 februari 1834 te Marum – 12 september 1914 te Antrim Co., Michigan, USA (80 jaar)
  8. Jeltje, 7 oktober 1836 te Marum – 9 februari 1907 te De Wilp (70 jaar)
  9. Albert, 9 januari 1839 te Marum – 7 mei 1840 te Marum (1 jaar)
  10. Albert, 4 maart 1841 te Marum – 1 juli 1846 te Marum (5 jaar)

Zoals we eerder konden zien, was de vader van Hans veenbaas van beroep. Dus het is niet zo verwonderlijk dat ook Hans als vervener in de boeken staat. En vervener was hetzelfde als veenman of veenbaas, waarmee dus niet de arbeider maar de exploitant bedoeld werd. Hans had dus een veenderij (zodra de veen uit de grond gehaald en gedroogd was, sprak men van turf), dus toen er begin 19e eeuw een begin gemaakt werd met het ontginnen van het gebied bij De Wilp in Groningen, verhuisde het gezin van Friesland naar Groningen. Dat stelde trouwens niet veel voor, want hun oude woonplaats Siegerswoude grensde aan de provincie Groningen, terwijl hun nieuwe woonplaats Marum precies over de grens lag. Hemelsbreed bedroeg de afstand tussen de twee grensdorpen nog geen tien kilometer. De Wilp lag ertussen in en tegen de grens van Friesland aan (en de veengronden overlapten elkaar zelfs). Het Groningse De Wilp werd ontgonnen door de Friezen, en Hans was daar eentje van. In oktober 1830 kocht hij een perceel Hoogveen te Marum voor de prijs van 3.116 gulden (omgerekend zou dat nu 62.568 gulden, ofwel 28.392 euro zijn). En die grond moest ontgonnen worden. Dat deed Hans niet zelf, maar de veenarbeiders die hij in dienst nam. En zoals eerder bij Hans’ vader opgemerkt: veenbazen waren op zijn zachts gezegd niet populair. Ze betaalden bar weinig en lieten de arbeiders gruwelijke lange dagen maken.

Turfwinning_1918

Hans en zijn gezin woonden dus te Marum, want De Wilp was toen nog niet veel meer dan een plek waar de veenarbeiders verbleven. In 1812 bestond het uit 9 huishoudens. Dertig jaar later, in de tijd dat Hans in Marum woonde, was het aantal inwoners van De Wilp gegroeid tot 482. In 1839 lezen we: De inwoners van de Wilp hebben eene houten loods laten timmeren tot eene bijschool, in welke thans door eenen onderwijzer aan omstreeks 50 kinderen onderwijs wordt gegeven. Veenbranden waren berucht, ook in het gebied rond Marum. In juni 1833 werd het gebied tussen De Wilp en Leek getroffen door zo’n gevreesde veenbrand. Vier mensen kwam om, zestig huizen werden verwoest en 1.167.000 ton turf ging in vlammen op. In 1857 was het wederom raak. De krant schreef: De veenbranden in Drenthe, Friesland en Overijssel, als ook in Groningen, Gelderland en Limburg waren schrikbarend. Onder de gemeenten Leek en Marum geleken de veenen eene zee van vuur.

1853

In januari 1860 kocht hij samen met Pieter Eizes Boonstra een huis met tuin en landen in De Wilp voor een bedrag van 2.142 gulden (nu zou dat zijn: 47.447 gulden, 21.530 euro). Hans verhuurde ook en bij een van deze huuraktes is te zien dat hij zich niet alleen met de ontginning van het veen bezighield, maar ook met het vervoer van de gewonnen turf. In 1862 namelijk verhuurde hij samen met Johannes Egberts van der Meulen (mede-eigenaar) een schip aan Gerben Johannes Koop te Buitenpost. Het zou een van zijn laatste wapenfeiten zijn, want de jaren gingen tellen.

Het waren Libbe Hoogveen, 72 jaar oud en Jan Douwes Dijk, 51 jaar en beiden nabuur van de overledene die op dinsdag 5 augustus 1873 lieten noteren dat Hans Bron op den vierden der maand Augustus dezes jaars, des avonds te negen uur, binnen deze gemeente te Marum was overleden. In de overlijdensakte lezen we vervolgens dat zijn vrouw Grietje Veenstra in De Wilp woonachtig was. De aangevers van het overlijden woonden beide in Marum en waren buren van de overledene, dus om de een of andere reden woonden Hans en zijn vrouw niet meer bij elkaar. Naar het waarom kunnen we alleen maar gissen. Hij was in ieder geval nog altijd werkzaam als veenbaas. Hans Arends Bron werd 78 jaar oud (en niet 79 jaar, zoals in de overlijdensakte werd geschreven).

Grietje zou haar man bijna tien jaar overleven. Ook bij haar overlijden waren het de buren die aangifte deden. Grietje overleed op donderdag 22 februari 1883, des morgens te vier uur te De Wilp. Grietje Hendriks Veenstra werd 83 jaar oud.

12drb