Arend Hendriks (1767-1848)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Hendrik Arends Bron (1735-1803) & Aukjen Melles (1739-1804)

De exacte geboortedatum en geboorteplaats van Arend Hendriks (de achternaam Bron was nog ver weg) zijn niet bekend. In zijn overlijdensakte staat dat hij te Ureterp geboren is, maar dat is twijfelachtig. Wat we wel met zekerheid weten, is dat hij op zondag 31 mei 1767 te Drachten gedoopt werd. Arend was het eerste kind van vader Hendrik Arends en moeder Aukjen Melles. Na hem zouden er in totaal nog zes kinderen (zes jongens om precies te zijn) geboren worden.

atlantis-4

Hij was 23 jaar oud, toen hij op zondag 28 november 1790 te Drachten met de 25-jarige Willemke Hanzes in het huwelijk trad. Willemke was in 1765 te Noorderdrachten geboren (tot in de 17e eeuw bestond Drachten uit twee aparte dorpjes: Noorder- en Zuider-Dragten) en was het eerste kind van schipper Hans Johannes (Jager) en Jeltje Jochems. Zowel Arend als Willemke woonden in 1790 te Noorderdrachten.

Samen kregen ze de volgende kinderen:

  1. Aukjen, 21 december 1791 te Noorderdrachten – 15 oktober 1872 te De Wilp (GR) (80 jaar)
  2. Hans, 11 juni 1795 te Noorderdrachten – 4 augustus 1873 te Marum (GR) (78 jaar)
  3. Jeltje, 30 april 1808 te Ureterp – 15 maart 1883 te De Wilp (GR) (74 jaar)

In 1811 moest ook Arend (of Arent, zoals hij regelmatig in de boeken te vinden is) in overleg met zijn familie om een geschikte achternaam te kiezen. Baron was al een aangetrouwde achternaam, maar wellicht wilde de familie toch met een unieke, eigen naam op de proppen komen. Hoe het ook zij, de gekozen achternaam werd Bron. En dus vervoegde Arend zich op vrijdag 21 februari 1812 bij het gemeentehuis te Ureterp en liet daar de achternaam Bron registreren voor hem en zijn kinderen: Aukjen (20 jaar), Hans (16 jaar) en Jeltje (3 jaar). Arend ondertekende de akte voluit: Arent Hendriks Bron.

Naam Bron

Zes jaar later, op maandag 14 oktober 1817, nademiddags ten een ure in het huis H te Siegerswoude, overleed zijn echtgenote Willemke Hanzes. Ze werd 52 jaar oud. Arend was arbeider en veenboer van beroep en met de zorg voor onder andere de kleine Jeltje (nog geen 10 jaar oud), betekende dat half om half dat hij spoedig moest hertrouwen.

Dat gebeurde, en wel op donderdag 4 februari 1819 met Grietje Rykles Wilpstra (c.q. Jansma). Arend van inmiddels 51 jaar oud en dat betekende dat er 30 jaar(!) leeftijdsverschil zat tussen hem en zijn bruid. Want Grietje was geboren op vrijdag 1 februari 1799 te Ureterp,  als tweede kind van vader Rykle Jans Wipstra en moeder Hendrikjen Salomons. Ze was dus 3 dagen voor haar huwelijk net 21 jaar geworden. Hoewel haar vader Rykle Jans in 1812 officieel de naam ‘Wilpstra’ had aangenomen, was hij dit blijkbaar al snel weer vergeten en liet hij onder andere in diverse geboorteaktes de achternaam Jansma (of Jansema) noteren. Zijn kinderen, volstrekt onwetend waarschijnlijk, hielden de traditie in stand. Pas in 1835 werden de officiële documenten uit 1812 opgerakeld en moest vader Rykle Jans erkennen dat zij Wilpstra’s waren. In de huwelijksakte werden de overleden ouders van Arend uiteraard ook genoemd, maar – zo staat er geschreven – waren beide ouders overleden voor lange jaren, en wel voordat er registers van overleden gehouden wierden. Bij de ondertekening lezen we dat de jonggehuwde vrouw en de derde getuige met een merk (hebben ondertekend), vermits zij verklaarden niet te kunnen schrijven. Als getuigen traden op:

  • Hoeke Theunis de Jong, 51 jaar, woonachtig te Ureterp, vreemd en geene bloed noch aangehuwde vriend van de jonggehuwden 
  • Theunis Theunis de Jong, 30 jaar, woonachtig te Ureterp, vreemd en geene bloed noch aangehuwde vriend van de jonggehuwden 
  • Rinze Theunis de Jong, 24 jaar, woonachtig te Ureterp, vreemd en geene bloed noch aangehuwde vriend van de jonggehuwden
  • Freerk Folkerts Veenstra, 25 jaar, woonachtig te Siegerswoude, vreemd en geene bloed noch aangehuwde vriend van de jonggehuwden 

Handtekeningen1Arend Hendriks en zijn jonge vrouw Grietje Rykles kregen de volgende kinderen:

  1. Hendrik, 12 mei 1819 te Bakkeveen – 28 november 1887 te Weerdingermarke, Emmen (68 jaar)
  2. Hendrikjen, 21 januari 1821 te Siegerswoude – 22 juni 1849 te Haulerwijk (28 jaar)
  3. Rijkele, 24 oktober 1823 te Siegerswoude – 26 oktober 1905 te De Wilp (GR) (82 jaar)
  4. Fetje, 28 augustus 1827 te Siegerswoude – 1 december 1827 te Groningen (13 weken)
  5. Bartje, 19 januari 1830 te Siegerswoude – 14 december 1865 te De Wilp (GR) (35 jaar)
  6. Pietertje, 9 augustus 1836 te De Wilp (GR) – 20 november 1848 te De Wilp (GR) (12 jaar)

Niet alleen bleek Grietje dus al zes maanden zwanger toen ze in het huwelijk trad, het betekende ook dat Arend 69 jaar oud was toen in 1836 zijn dochtertje Pietertje ter wereld kwam. Een prestatie, op zijn zachts gezegd!

Arend was veenbaas van beroep en door de geschiedenis heen hadden die mannen een slechte naam. De veenbaas stond synoniem aan uitbuiting. Zijn arbeiders woonden in de meest primitieve omstandigheden en moesten tien, twaalf, zestien uren per dag werken voor een hongerloon. Zoals altijd was niet elke veenbaas slecht en zijn er voorbeelden bekend van veenbazen die als een beste vent bekend stonden. Maar eerlijkheid gebied te zeggen dat dit uitzonderingen op de regel waren. Wat voor baas Arend was, valt niet meer te achterhalen. En hoewel het soms ontzettend jammer is als we bij het voorouder onderzoek de exacte details niet kunnen achterhalen, in dit geval is het misschien wel beter.

Half om half verwachten we nu het overlijdensbericht van den ouden baas Arend tegen te komen. Maar nee, het was zijn veel jongere vrouw Grietje die op donderdag 19 januari 1837 overleed. Nog steeds was de achternaam Wilpstra blijkbaar nog niet volledig in de familie doorgedrongen, dus ook hier werd andermaal de onjuiste achternaam Jansema gebruikt. Het waren de geburen die op 23 januari, 11 uur in de ochtend, aangifte deden van haar overlijden. Grietje was des namiddags te drie uur in een ongenummerd huis te Marum (Groningen) overleden. Ze werd slechts 38 jaar oud. Het moet een enorme klap voor het gezin zijn geweest, want vader Arend, 70 jaar oud inmiddels, bleef achter met 6 kinderen uit zijn 2e huwelijk. Zoon Hendrik was 17 jaar oud, Hendrikjen 15 (en zou 2 dagen later 16 worden), Rijkele 13, Bartje was 7 (zijn moeder overleed dus op zijn verjaardag) en Pietertje was slechts 5 maanden oud.

De Wilp vanaf Siegerswoude richting Plantsoen

Arend Hendriks overleed tenslotte op vrijdag 18 augustus 1848 te De Wilp, Groningen. Het waren Sijtse Jacobs Haak, 24 jaar, nabuur en bekende van de overledene, en Bauke Sijtses Aardema, 23 jaar, nabuur en bekende van de overledene die lieten noteren dat Arend Hendriks Bron op den achttienden der maand augustus, des jaars duizenden achthonderdachtenveertig, des morgens te vijf uur was overleden. Hij werd 81 jaar oud en blijkens zijn overlijdensakte werkte hij nog steeds. Eenentachtig jaar oud en nog dagelijks aan de arbeid! Zijn jongste dochter Pietertje was inmiddels 12 jaar oud. Arend wist het niet, kon het niet meer weten, maar nog geen 2 maanden na zijn heengaan zou ook dit meisje overlijden.