Hendrik Arends (1735-1803)

Hendrik Arends werd geboren in 1735 in Noorderdrachten. Een plaatsje dat nu als zodanig niet meer bestaat, maar vroeger bestond Drachten uit twee verschillende dorpen: Noorder-Dragten en Zuider-Dragten, aan het riviertje de Dracht. Hendrik Arends kwam dus uit het noordelijke gedeelte van het huidige Drachten. Van zijn ouders of eventuele broertjes en zusjes is weinig bekend, alleen dat zijn vader Arent Siemens heette en dat zijn moeder de voornaam Marijke had.

714

Van oudsher werd een pasgeboren kind ingebakerd: het kind werd zo stijf ingepakt dat het zich nauwelijks kon bewegen. Men meende dat het kind bij de geboorte kneuzingen had opgelopen en dat die zouden genezen door het in te zwachtelen. Daarentegen veroorzaakte men op deze manier soms allerlei vervormingen. Al in de zestiende eeuw waarschuwden sommige artsen dat dit funest was voor de gezondheid van het kind, maar het zou nog tot het einde van de achttiende eeuw duren voor dit gebruik helemaal verdwenen was. Na 20-30 maanden werd het kind van de borst genomen. Na de doop van het kind gebeurden er nog een paar dingen:

  • het kind werd over het altaar gerold om zijn lichaam sterk te laten worden en het te beschermen tegen bot-aandoeningen en mankheid
  • de peter en de meter omhelsden elkaar bij het verlaten van de kerk onder de torenklok zodat het kind niet zou gaan stotteren of stom zou worden
  • jongeren die de doopstoet volgden maakten een hoop lawaai met ratels en trommels: daardoor zou het kind, als het een jongetje was, later goed kunnen spreken en horen. En als het een meisje was, zou het later goed kunnen praten en zingen
  • men liet het kind zijn eerste (symbolische) stapjes zetten op het kerkhof waar zijn voorouders rustten. Dan was iedereen gerustgesteld: het kind kon lopen, dus zou het zich voort kunnen planten.

Vooral kinderen stierven aan besmettelijke ziektes als mazelen, waterpokken en roodvonk. Otto van Eck noteerde op dinsdag 25 november 1794 in zijn dagboek dat er die dag een merkwaardige gebeurtenis had plaatsgevonden, namelijk dat er een broertje van mij jarig is. Want behalve mijzelf zijn zij allen gestorven voordat ze een jaar oud waren.

Hendrik Arends trouwde op zondag 26 oktober 1760 te Drachten met Aukjen Melles. Aukjen was in 1739 geboren te Noorderdrachten. En hoewel het gebruik van een achternaam nog niet officieel verplicht was, was het Aukjen Melles die de achternaam Baron mee zich meevoerde. Tachtig jaar later zou deze naam, in een iets andere vorm, gekozen worden tot familienaam: Bron. Haar moeder heette Sieuwkjen Jacobs en haar vader heette Jacobus Jeronimus Dopckewitz (geboren in 1695). Terwijl haar opa met de naam Hieronimy Balthemewitz Dopckewitz door het leven ging. Nu waren dat niet bepaald Friese namen. En dat was juist, want Hieronimy werd in 1663 in Polen geboren. In 1811 werd de achternaam verplicht en kozen nazaten van Hieronimy Balthemewitz Dopckewitz voor de achternaam…..Pool. Hoe een prachtige Poolse naam als een nachtkaars uit kon gaan. Die zondag de 26e oktober 1760 was een betrokken, grauwe dag, met rijp in de ochtenduren en temperaturen die overdag op 8 °C bleven steken. Hendrik en Aukjen zouden samen de volgende kinderen krijgen:

  1. Arend (Arent), 31 mei 1767 te Drachten – 18 augustus 1848 te De Wilp in Groningen (81 jaar)
  2. Pieter, 1774 te Drachten – 20 januari 1857 te Echten (82 jaar)
  3. Melle, 1775 te Drachtster Compagnie – 28 januari 1822 te Ureterp (47 jaar)
  4. Harmen, 1777 te Dragten – 19 december 1860 te Echten (83 jaar)
  5. Jan, 1778 te Noorderdrachten – 17 mei 1864 te Blesdijke (86 jaar)
  6. Evert, 1781 te Drachten – 21 november 1834 te Jubbega-Schurega (53 jaar)
  7.  Jacobus, 1783 te Drachten – overleden vóór 1811, datum onbekend

Alle kinderen lieten Drachten dus achter zich en waaierden uit over Friesland en Groningen. Maar nog veel opvallender is de hoge leeftijd die praktisch alle kinderen bereikten. Vier kinderen in de 80 levensjaren! De gemiddelde leeftijd onder de kinderen bedraagt dan ook 72 jaar en 3 maanden. En dat is echt uitzonderlijk, dat zou het zelfs 100 jaar later ook nog zijn.

Helaas is er (nog) heel weinig bekend over het leven (en het overlijden) van Hendrik en zijn vrouw Aukjen. We weten bijvoorbeeld dat Hendrik schipper en turfarbeider van beroep was, maar niet voor hoelang en in welke volgorde. Over hun overlijden is ook vrijwel niets bekend. Veel genealogische websites geven aan dat Hendrik in 1803 is overleden. De datum is niet bekend en volgens deze bronnen is hij overleden te Nijelamer. Dat ligt ruim dertig kilometer ten zuiden van Drachten, waar ze bijna twintig jaar woonden. Die verhuizing is op zich niet onmogelijk, maar wel opmerkelijk. Aukjen zou ook in Nijelamer zijn overleden, en wel op zondag 5 februari 1804. Helaas wordt op al de genealogische websites geen bewijs geleverd van het overlijden van Hendrik en Aukjen. Ook op allefriezen.nl komen deze gegevens niet voor. Toen zoon Arend in 1819 in het huwelijk trad, kon hij de overlijdensdata van zijn ouders niet overleggen. In de trouwakte werd vermeld dat beide ouders voor lange jaren overleden waren, en wel voordat er registers van overleden gehouden wierden. Kortom: ook ik kopieer de vermeende data van overlijden, maar ik neem ze wel met een flinke korrel zout.

Nijelamer