Tjitze Jans (1848-1915)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Jan Jans Deelstra (1802-1853) & Janke Pieters Vlassinga (1809-1863)
Grootouders: Jan Hendriks Deelstra (1774-1850) & Sijtske Jans van der Meer (1777-1840)

Het was niet vader Jan Jans Deelstra, maar de 37-jarige vroedvrouw Jacoba de Vries uit Leeuwarden die op 15e juni 1848 aangifte van geboorte deed. Zij liet noteren dat op dinsdag 13 juni 1848, des avonds ten half twaalf ure te Lekkum een kind van het mannelijk geslacht was geboren uit Janke Pieters Vlassinga, oud 38 jaar, zonder beroep. Vader Jan Jans Deelstra, 48 jaar oud en tigchelknecht van beroep, kon ter oorzake van tijdelijke afwezigheid de geboorte van zijn zoon Tjitze Jans zelf niet doorgeven.

Daarmee was Tjitze het tiende en laatste kind in het gezin. Negen broertjes en zusjes waren hem voorgegaan, waarvan er in zijn geboortejaar 1848 al vier overleden waren. Amper een jaar na zijn geboorte zou zijn zusje Ytje komen te overlijden, dus ondanks Tjitze Jans het tiende kind in het gezin was, zou hij opgroeien met vier broertjes en zusjes.

oogst

Tjitze was 20 jaar oud, toen hij zich op maandag 16 maart 1868 vervoegde bij de militie voor de militaire keuring. Zijn moeder was toen al bijna 5 jaar overleden (bijna op de dag af, want ze overleed op 19 maart 1863). Tjitze zelf was inmiddels verhuisd naar Franeker en wellicht werkte hij daar in de tichel ovens. Die van Franeker waren berucht, want men werkte daar van 02.00 uur in de ochtend tot 22.00 uur in de avond. Toch, bewijs dat hij daar gewerkt heeft, is er niet. We weten alleen dat hij in 1868 arbeider te Franeker was. Dankzij de militaire keuring hebben we een beeld hoe hij eruit heeft gezien:

Lengte: 1 el 502 strepen (ofwel: 1 meter 52)
Aangezigt: rond
Voorhoofd: laag
Oogen: blaauw
Neus: klein
Mond: klein
Kin: rond
Haar: bruin
Wenkbraauwen: bruin
Merkbare Teekenen: geene

Tjitze was dus slechts 1 meter 52 lang, wat zelfs voor die tijd onder de maat was. Ook om als militair te kunnen dienen (daarvoor was de minimale lengte 1.55 vereist), dus werd hij afgekeurd wegens gebrek aan lengte. De gemiddelde lengte voor mannen in 2011 was 1 meter 81. Maar wie op straat om zich heenkijkt, weet dat zelfs 2 meter niet langer uitzonderlijk is. Van bijna militair tot gevangenisstraf bleek een klein stap voor Tjitze. Hij werd op zaterdag 22 juni 1872 gearresteerd en veroordeeld tot acht dagen gevangenisstraf wegens mishandeling van een bedienend beambte. Ook hij deed dus een rondje Blokhuispoort. Dit was amper vier maanden voordat hij in het huwelijk trad. Daarna kwam hij niet meer met de lange arm van de wet in aanraking.

Tjitse Deelstra

Leeuwarder courant 25 juni 1872

Hij trouwde op 24-jarige leeftijd, op zondag 13 oktober 1872 te Franeker met de 22-jarige Catharina Tiesema. Catharina was op zondag 21 oktober 1849, 10.00 uur in de morgen te Harlingen geboren in wijk E-135. Net als bij de geboorte van Tjitze was het niet de vader, maar de vroedvrouw die aangifte van geboorte deed. Ditmaal was het de 32-jarige stads-vroedvrouw Magdalina van der Weij die de aangifte verzorgde, want de vader van Catharina was onbekend. Dit was niet de eerste keer voor moeder Martje Gerkes Tiesema: bij de geboorte van haar dochter Doutje in 1844 werd ook geen vader op de geboorteakte genoteerd. Pas in 1851 zou Catharina’s moeder trouwen, maar beide onechte kinderen werden niet door de vader erkend. Maar terug naar Tjitze en zijn vrouw Catharina Tiesema. Op de dag van hun huwelijk woonden ze allebei in Franeker en waren zij arbeider en arbeidster van beroep. Als getuigen traden op:

  • Jan Alberts Piebenga, 45 jaar, arbeider, woonachtig te Franeker
  • Jan de Bruin, 34 jaar, turfdrager, woonachtig te Franeker
  • Klaas Toonstra, 30 jaar, koopman, woonachtig te Franeker
  • Jan Sikkes Sleijs, 28 jaar, arbeider, woonachtig te Franeker

In de trouwakte dat niemand, den Bruidegom noch Bruid, in den bloede bestaat. Hetgeen betekende dat geen van de vier getuigen bloedverwanten waren van bruidegom en bruid. Hoewel Tjitze en zijn vrouw Catharina beiden nog maar begin twintig waren, zouden er geen kinderen in dit huwelijk geboren worden. Iets wat zeer uitzonderlijk was in die tijd. Op 30 september 1892 verhuisde het echtpaar van Franeker naar Leeuwarden. Tjitze was inmiddels een venter van grof aardewerk, ofwel: een pottendrager. Het betekende dat hij langs de deuren ging met aardewerk. In Leeuwarden verhuisde het gezin met enige regelmaat:

  • Bleekerstraat Z44 (straat bestaat niet meer)
  • Blokhuissteeg D-28 (beneden) (op een steenworp afstand dus van de Blokhuispoort, waar hij eerder “te gast” was)
  • Torenstraat H-29 (onder-achter)
  • Amelandsstraat A-15
  • Schoppershofstraat R68
  • Noordvliet Dijkshoek R381, ook wel bekend als de Duivelshoek (straat bestaat niet meer)
  • Keizersgracht B19 (onder achter)
  • Noordvliet B119
  • Oldegalileën P15

Leeuwarden Tjitze

Catharina Tiesema overleed op vrijdag 22 januari 1897, des nachts ten half drie ure in het Stadsziekenhuis te Leeuwarden. Zij werd slechts 47 jaar oud. In de overlijdensakte lezen we vervolgens iets merkwaardigs. Want in de geboorteakte van Catharina konden we lezen dat zij het kind was van moeder Martje Gerkes Tiesema en dat haar vader onbekend was. In de overlijdensakte lezen we echter dat haar vader Jacobus Tiesema heette en haar moeder Martha Bijlsma. Het lijkt er dus sterk op dat Tjitze beide namen ter plekke heeft verzonnen om zijn vrouw bij overlijden de schaamte van de onbekende vader te besparen. Want wat hij liet noteren klopte van geen kant en dat moet hij hebben geweten.

Overlijden Catharina 1

Tjitze hertrouwde niet en zou zijn vrouw ruim 18 jaar overleven. Hij overleed tenslotte op maandag 17 mei 1915, des middags ten twaalf ure in het Oude Mannenhuis in de Haniasteeg te Leeuwarden. Vlak voor zijn dood liet hij nog noteren dat hij bij de laatste volkstelling niet was geteld. Hij werd 66 jaar oud.

Overlijden Tjitze 1

Haniasteeg

Advertenties