Petronella Jans (1839-1925)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Jan Jans Deelstra (1802-1853) & Janke Pieters Vlassinga (1809-1863)
Grootouders: Jan Hendriks Deelstra (1774-1850) & Sijtske Jans van der Meer (1777-1840)

Petronella Jans Deelstra werd op zaterdag 8 juni 1839, om 12.00 uur in de middag te Leeuwarden geboren. Daarmee was zij het zevende kind van vader Jan Jans Deelstra en moeder Janke Pieters Vlassinga. Drie van haar zes oudere broertjes en zusjes waren inmiddels overleden. Sterker nog: acht dagen voor haar geboorte overleed haar broertje Pieter op 7-jarige leeftijd. De geboorte van Petronella viel dus samen met een rouwperiode in het gezin.

In augustus 1853, toen Petronella 14 jaar oud was, overleed haar vader en bleef ze achter met haar moeder Janke Pieters en vijf broertjes en zusjes, waarvan de oudste 19 jaar was en de jongste amper 5. Precies 10 jaar later, in 1863, overleed haar moeder. Wellicht is dit de reden waarom Petronella relatief laat trouwde, want toen haar moeder overleed was haar jongste broertje net 15 jaar oud. Zeer waarschijnlijk is thuis blijven wonen totdat haar jongste broertjes oud genoeg waren om op eigen benen te staan.

Franeker 95

Petronella trouwde op zondag 19 mei 1872 te Franeker met Jurjen Pieters de Vries. Jurjen was geboren op 7 mei 1845, om 02.00 uur in de nacht te Franeker en was de zoon van Pieter IJsbrands de Vries (bij leven logementhouder) en Johanna van der Zee (naaister te Franeker). Op de dag van het huwelijk was Petronella 32 jaar oud, dienstmeid te Franeker, en Jurjen was 27 jaar, van beroep gardenier. Als getuigen traden op:

  • Rinse Jans Elsinga, 37 jaar, arbeider, woonachtig te Franeker, aangehuwden broeder van de bruid
  • IJsbrand Albertus de Vries, 36 jaar, zonder beroep, woonachtig te Franeker, broeder des bruidegoms 
  • Johannes de Vries, 29 jaar, gardenier, woonachtig te Franeker, broeder van den bruidegom 
  • Jacob Heeres van de Zee, 26 jaar verwerknecht, woonachtig te Franeker, neef des bruidegoms

Merkwaardig dus dat IJsbrand, broeder des bruidegoms, het patroniem Albertus laat noteren, terwijl dit Pieters moet zijn. Jurjen was in 1865 voor de keuring opgegaan en werd op 20 mei 1865 goedgekeurd. En zo meldde hij zich op woensdag 31 mei 1865 en werd hij ingedeeld bij het 7e Regiment Infanterie. Vijf jaar later, op zondag 29 mei 1870 was hij weer vrij man, of, zoals het toen in de logboeken werden omschreven: gepasporteerd 29 mei 1870, of, zoals in het andere document is aangetekend: uit hoofde van expiratie (wat lijkt te zijn afgeleid van het Engelse expire). Dankzij de keuring in 1865 hebben we dan ook een globaal beeld hoe hij eruit heeft gezien:

  • Lengte: 1 meter, 60 centimeter en 7 millimeter (ofwel: 1 EL en 607 strepen)
  • Aangezigt: ovaal
  • Voorhoofd: smal
  • Oogen: blaauw
  • Mond: normaal
  • Neus: normaal
  • Kin: rond
  • Haar: blond
  • Wenkbraauwen: blond
  • Merkbare Teekenen: geen

Petronella Jans en Jurjen Pieters kregen de volgende kinderen:

  1. Pieter IJsbrand, 16 februari 1873 te Franeker – 18 oktober 1873 te Franeker (8 maanden)
  2. Pieter IJsbrand, 16 augustus 1874 te Franeker – 25 februari 1945 te Assen (70 jaar)

Slechts twee kinderen dus, waarvan de eerste binnen het jaar overleed. In de drie aktes (tweemaal geboorte en één overlijden) werd het beroep van vader Jurjen steeds anders omschreven. In de ene akte was hij gardenier en de andere kooltjer. Dit betekende in beide gevallen hetzelfde: kweker van groenten of hovenier. Echter, in de overlijdensakte van zijn eerste zoontje, werd als beroep winkelier genoteerd. Eerlijkheid gebied te zeggen dat hijzelf niet aanwezig was bij de aangifte van zijn overleden zoontje. Het kan dus best zijn dat de desbetreffende beambte per abuis winkelier noteerde, terwijl dit gardenier moest zijn.

Op woensdag 23 december 1914, om 05.00 uur in de ochtend, overleed Jurjen de Vries op 69-jarige leeftijd te Franeker. En zo bleef Petronella alleen achter. Haar ouders waren overleden, haar negen broers en zusters, haar eerste zoon, en nu dus ook haar man. Alleen Pieter IJsbrand de tweede leefde nog, maar ver weg, in Assen.

Petronella Jans eindigde haar leven in het gasthuis op de Godsacker 35 te Franeker, in het gebouw dat ooit het Klaarkampster Weeshuis was geweest. Precies in diezelfde periode verbleef Aafke Wytzes, weduwe van Jelle Doedes Bruinsma in het gasthuis op Godsacker. Of de twee vrouwen elkaar hebben ontmoet en gesproken valt niet te bewijzen, maar ook zeker niet uit te sluiten. Sterker nog: de kans is heel groot dat ze elkaar wel degelijk gekend hebben. Het was Jan Bosje zelf, vader van het gasthuis, die zich in december 1925 bij de Burgerlijke Stand meldde en liet weten dat Petronella Jans Deelstra op maandag de 28e december, om 20.00 uur in de avond was heengegaan.  Ze werd 86 jaar oud.

Franeker