Hendrik Jans (1844-1923)

Plaats In De Stamboom
Ouders: Jan Jans Deelstra (1802-1853) & Janke Pieters Vlassinga (1809-1863)
Grootouders: Jan Hendriks Deelstra (1774-1850) & Sijtske Jans van der Meer (1777-1840)

Van alle beschrijvingen, behoort het verhaal van Hendrik Jans misschien tot een van de meest trieste. Het begon allemaal op maandag 14 oktober 1844, toen Hendrik Jans om 01.00 in de middag te Aalsum werd geboren. Hij was het 8e kind van vader Jan Jans en moeder Janke Pieters. Op het moment van zijn geboorte was één van zijn broertjes al overleden. Toen hij vijf jaar oud was, overleed zijn broertje Ytje op 9-jarige leeftijd. Het was het eerste overlijdensgeval in zijn leven, maar zeker niet het laatste. Toen hij 9 jaar oud was overleed zijn vader en toen hij 19 jaar was stierf zijn moeder.

In 1861 werd hij afgekeurd voor de militaire dienst uit hoofde van gemis aan lengte. Wel hebben we hierdoor een beeld hoe hij eruit zag:

  • Lengte: 1.52 meter (of, zoals het toen werd omschreven: 1 el + 520 strepen)
  • Aangezigt: ovaal
  • Voorhoofd: rond
  • Oogen: blauw
  • Neus: dik
  • Mond: klein
  • Kin: spits
  • Haar: blond
  • Wenkbraauwen: blond
  • Merkbare teekenen: geen

De man met de dikke neus dus. De minimale lengte om als soldaat te kunnen dienen was 1.55 centimeter, dus Hendrik Jans was een volle 3 centimeter onder de maat. En dus werd hij voorlopig vrijgesteld en diende hij zich jaarlijks te melden voor een herkeuring. Ondertussen namen de spanningen in Europa toe en werden er uit voorzorg meer jongens dan gebruikelijk opgeroepen. Zo ook Hendrik, die toen ineens wel aan de juiste lengte voldeed. En zo werd hij op alsnog ingelijfd bij het 7e Regiment Infanterie.

Op woensdag 13 juli 1870 trouwde hij met Jantje Martens Steenstra in Menaldumadeel. Hendrik Jans zat op dat moment in dienst en had speciaal verlof nodig om het ja-woord te kunnen geven. Gelukkig gaf de kolonel van het Regiment inderdaad het ja-woord en zo kon het huwelijk worden voltrokken. Hendrik was steenbakkersknecht van beroep, een wat modernere omschrijving van het woord tichelaar of tichelknegt: stenen stapelaar. Hetzelfde beroep als zijn vader en grootvader dus. Op de dag van zijn huwelijk was hij 25 jaar oud, net als zijn vrouw Jantje Martens. Jantje was geboren op woensdag 4 december 1844. 06.00 uur in de morgen te Franeker. Haar ouders waren Marten Dirks Steenstra en Hiltje Jans Reen uit Franeker. Op de huwelijksakte werd ze Janke genoemd, maar zowel op haar geboorte- als overlijdensakte was dat Jantje. Dus we houden het maar op Jantje, met een vleugje Janke op haar huwelijksdag. Op de dag van haar huwelijk was ze al moeder van haar eerste kindje. Het jongetje heette Jan en was geboren op 19 januari 1869, dus ruim anderhalf jaar voor het huwelijk. Het was de stads vroedvrouw die het kind liet registreren bij de Burgerlijke Stand. De vader van het kind werd niet genoemd en dus ook niet geregistreerd. Hendrik Jans ondertekende de akte niet omdat hij niet had leren schrijven. Als getuigen traden op:

  • Dirk Stellingwerf, 54 jaar, klerk, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd
  • Ids van der Ploeg, 41 jaar, klerk, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd
  • Christiaan Michiel de Vries, 65 jaar, politie bediende, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd
  • Jan Pieters, 46 jaar, veldwachter, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd

Samen kregen Hendrik en Jantje de volgende kinderen:

  1. Jan, 19 januari 1869 te Franeker – 30 juli 1872 te Berlikum (3 jaar)
  2. Hiltje, 8 augustus 1870 te Berlikum – 21 mei 1939 te Harlingen (68 jaar)
  3. Marten, 7 november 1871 te Berlikum – 6 augustus 1872 te Berlikum (8 maanden)
  4. Janke, 21 januari 1873 te Berlikum – 8 augustus 1875 te Franeker (2 jaar)
  5. Trijntje, 12 juli 1874 te Franeker – 7 november 1941 te Leeuwarden (67 jaar)
  6. ✝ Levenloos dochtertje op 31 mei 1877
  7. Jan, 15 april 1879 te Berlikum – 6 oktober 1879 te Berlikum (5 maanden)

In 1879 waren er in totaal 725 mannelijke en 717 vrouwelijke bewoners binnen de bebouwde kom van het dorp Berlikum, verdeeld over 330 woningen. Vier woningen stonden leeg. Het armenhuis lag buiten de bebouwde kom, waar in dat jaar 3 mannelijke en 2 vrouwelijke bewoners woonachtig waren.

top3

Jantje Martens Steenstra overleed ruim een maand na de geboorte van haar laatste zoontje. Ze overleed op zaterdag 24 mei 1879, in het huis, genummerd 139 te Berlikum. Ze was nog maar 34 jaar oud.

Binnen een jaar trouwde Hendrik Jans opnieuw, op donderdag 29 april 1880 te Menaldum met Baukje Hettenvan. Baukje werd op 19 juli 1854, 04.00 uur in de morgen te Menaldum geboren uit Pieters Annes Hettenvan en Baukje Abrahams Berkenpas. Ze was 25 jaar toen ze met Hendrik Jans trouwde, hijzelf was inmiddels 35 jaar. Andermaal traden de klerken van de gemeente op als getuigen. Maar ditmaal ondertekende Hendrik Jans de akte wel en is het een lieve gedachte dat Jantje, zijn eerste vrouw, hem wellicht het schrijven van zijn eigen naam heeft geleerd. Als getuigen traden op:

  • Fetze van Solkema, 35 jaar, klerk, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd
  • Ids van der Ploeg, 51 jaar, klerk, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd
  • Johan Christiaan Kalverboer, 38 jaar, veldwachter, woonachtig te Menaldum, aan de gehuwden vreemd
  • Synlo Reynders, 23 jaar, zonder beroep, woonachtig te Dronrijp, aan de gehuwden vreemd 

Hendrik Jans en Baukje Hettenvan kregen de volgende kinderen:

  1. ✝ Levensloos zoontje op 3 april 1881
  2. Baukje, 31 maart 1882 te Berlikum – 2 april 1962 te Franeker (80 jaar)
  3. Antje, 27 mei 1883 te Dronrijp – 1 juni 1945 te Tzummarum (62 jaar)
  4. Jantje, 4 september 1884 te Dronrijp – 18 oktober 1959 te Harlingen (75 jaar)
  5. Pieter, 22 september 1885 te Dronrijp – 19 mei 1886 te Dronrijp (7 maanden)
  6. Pietje, 6 januari 1887 te Dronrijp – 21 januari 1887 te Dronrijp (15 dagen)
  7. Jan, 16 januari 1888 te Dronrijp – 1 september 1957 te Franeker (69 jaar)
  8. Pietje, 5 Juli 1890 te Dronrijp – 18 december 1969 te Harlingen (79 jaar)
  9. Johannes, 12 november 1892 te Dronrijp – 22 september 1971 te Franeker (78 jaar)

In de geboorteaktes lezen we dat hij inmiddels tasker van beroep was. Voluit heette het: tasker op ’t tichelwerk, wat zoveel als voorman van de stenen stapelaars betekende. Toen zijn laatste kindje geboren werd, was Hendrik Jans inmiddels 48 jaar oud. In deze 48 jaar had hij de volgende mensen verloren:

  1. 1849: zijn broertje
  2. 1853: zijn vader
  3. 1863: zijn moeder
  4. 1872: zijn zoontje
  5. 1872: zijn zoontje
  6. 1875: zijn dochtertje
  7. 1877: doodgeboren dochtertje
  8. 1879: zijn vrouw
  9. 1881: doodgeboren zoontje
  10. 1885: zijn zoontje
  11. 1887: zijn dochtertje

Gedicht

Hendrik Jans overleed tenslotte zelf op zondag 7 oktober 1923, 20.30 uur te Zevenhuizen, in een huis genummerd 4. Hij werd 78 jaar oud. Baukje Hettenvan overleefde hem niet lang en overleed op dinsdag 28 juni 1927, 15.00 uur te Tzummarum.  Ze werd 72-jaar oud.