Cornelis Jurres (1853-1930)

Cornelis Jurres Langendijk werd geboren op dinsdag 26 april 1853, des avonds ten halfnegen ure op Snakkerburen te Lekkum. Hij was het 5e kind van vader Jurre Cornelis Langendijk en moeder Antje Jans Deelstra. Van de vier eerder geboren kinderen waren alleen zijn zusjes Jetske (geboren in 1840) en Akke (geboren in 1849) in 1853 nog in leven. Een ook van zijn oudste zusje zal Cornelis zich op latere leven weinig hebben kunnen herinneren, want zij overleed in 1858, toen hijzelf nog maar 5 jaar oud was. Van een gezin uit 5 zouden alleen hijzelf en zijn zusje Akke de volwassen leeftijd bereiken.

ajaxhelper-1

Eind 1872 was Cornelis boerenknecht van beroep en moest hij zich melden bij de Nationale Militie voor de militaire keuring. Op woensdag 12 maart 1873 werd hij vrijgesteld van dienst omdat hij de eenige wettige zoon in het gezin was. Maar dankzij de keuring is er wel een beschrijving van hem achtergebleven:

  • Lengte: 1 Meter 673 Millimeters
  • Aangezigt: ovaal
  • Voorhoofd: smal
  • Oogen: blaauw
  • Neus: groot
  • Mond: normaal
  • Kin: rond
  • Haar: blond
  • Wenkbraauwen: blond
  • Merkbare teekenen: geen

Een blonde jongeman dus, 1.67 lang, met blauwe ogen, een ronde kin en een grote neus.

Hij trouwde zes jaar later, op zaterdag 24 mei 1879 met Geertje Steffens Rutkes. Cornelis werkte nog steeds als boerenknecht en Geertje was zonder beroep. Ze was woensdag 19 mei 1852, des morgens ten vier ure te Stiens geboren en was het 2e kind van vader Steffen Durks Rutkes en moeder Pietje Tjitses Roorda. Haar broertje Durk was vier weken na zijn geboorte in 1851 overleden, en omdat er na Geertje geen kinderen meer geboren zouden worden, groeide ze dus op als enigst kind. Geertje’s moeder was al in 1862 overleden en Cornelis zijn moeder overleed 2 maanden voor het huwelijk. Zowel bruid als bruidegom waren 26 jaar oud, hoewel Cornelis drie weken voor het huwelijk de 26-jarige leeftijd had bereikt, terwijl Geertje een week na het huwelijk 27 jaar oud zou worden. Geertje verklaarde niet te kunnen schrijven, en zodoende werd de akte ondertekend door Cornelis en zijn vader en Geertje’s vader Steffen Durks Rutges. Als getuigen traden op:

  • Isaäc Bolman, 44 jaar, Secretaris der Gemeente, woonachtig te Leeuwarden, geene familie der Comparanten
  • Johannes Ludwig Affolter, 44 jaar, veldwachter, woonachtig te Midlum, geene familie der Comparanten
  • Martinus Johannes Koopmans, 44 jaar, veldwachter, woonachtig te Huizum, geene familie der Comparanten
  • Jan Aalderink, 36 jaar, klerk, woonachtig te Leeuwarden, geene familie der Comparanten

Handtek Cornelis en Geertje

Cornelis en zijn vrouw Geertje kregen samen de volgende kinderen:

  1. Jurre, 04 april 1880 te Lekkum – 04 januari 1948 te Leeuwarden (67 jaar)
  2. Steffen, 11 juli 1882 te Lekkum – 18 augustus 1882 te Lekkum (5 weken)
  3. Steven, 29 februari 1884 te Lekkum – 25 mei 1970 te Leeuwarden (86 jaar) *
  4. Anna, 9 november 1885 te Lekkum – 26 december 1942 te Leeuwarden (57 jaar) *
  5. Ferdinandus, 13 december 1889 te Leewarden – 18 mei 1890 te Leeuwarden (5 maanden)
  6. Fetje, 29 augustus 1893 te Leeuwarden – 15 maart 1977 te Leeuwarden (83 jaar)
  7. Dirk, 26 mei 1896 te Leeuwarden – 21 januari 1960 te Leeuwarden (63 jaar)

* geboren en overleden als Langedijk (dus zonder N)

Geertje stond op het punt te bevallen, toen zij en haar gezin op dinsdag 26 november 1889 verhuisden van Lekkum naar Leeuwarden. Qua afstand was het niets; minder dan 2 kilometer, maar gezien het feit dat ze hoogzwanger was, zal het toch een behoorlijke onderneming zijn geweest. Het gezin vestigde zich eerst op de Oldegalileën, in een huis genummerd 283. Hier zou Geertje 2 weken later bevallen van haar zoontje Ferdinandus. Later verhuisden ze naar een straat erachter, de Mariahof. Eerst op kamer 10, later op kamer 20.

gasfabriek pic

Cornelis werkte sinds 1884 als stoker aan de gasfabriek (dus toen hij nog in Lekkum woonde). De fabriek stond aan de Huizmerlaan te Leeuwarden, vlakbij het riviertje Potmarge. De vraag naar gas was groot, want niet alleen kookte men op gas, ook lampen brandden veelal op gas. En zo was de gasfabriek zeven dagen en nachten per week in bedrijf. De schepen met kolen voeren af en aan, welke vervolgens per kruiwagen naar de ovens gereden werden. Naar de plek waar Cornelis als stoker aan het werk was. Het was lichamelijk zwaar werk en de hele dag werkten de stokers in de directe nabijheid van de enorme vuren en de verstikkende rook.

In het jaar 1900 werd een verzoek ingediend om de werkploeg met 1 stoker uit te breiden en een 8-urige werkdag in te voeren op basis van het drieploegenstelsel. Een commissie boog zich over het voorstel en constateerde dat, ondanks het feit dat voor de uitoefening van het stokersvak een gezond en krachtig gestel wordt vereischt, toch het “lot” van den stoker bij herhaling zeer overdreven is voorgesteld. In 1900, aldus de commissie, werkten de stokers 12 uur per dag, maar in de zomermaanden was er minder werk, zoodat men vooral dan met recht van een twaalfurig verblijf in de fabriek kon spreken. Evenzeer heeft men zich aan overdrijving schuldig gemaakt, waar men sprak over den gezondheidstoestand van de stokers. De klachten dat de boterham tussen de arbeid door gegeten moest worden en dat er gebrek zou zijn aan zuiver drinkwater, werden door de commissie als een misverstand van de hand gewezen. Wel achtte de commissie de klacht gegrond dat kleedingstukken soms verbranden en wegrotten aan het lichaam. Toch, verrassend genoeg, kwam men tot de conclusie dat een 12-urige werkdag inderdaad lang mag worden geacht. Ook voelden ze wel wat voor het invoeren van een drieploegendienst, om op die manier eene regelmatige verdeeling van de vrije Zondag mogelijk te maken, iets wat bij de tegenwoordige regeling ondoenlijk blijkt te zijn. Dankzij het onderzoek weten we dat Cornelis een salaris van 494 gulden verdiende, ofwel 41 gulden per maand. Een arbeidersgezin met 3 tot 8 personen verdiende rond diezelfde tijd tussen de 24 en 32 gulden per maand, dus alles bij elkaar verdiende Cornelis een acceptabel salaris. Maar daarvoor werkte hij dan wel 12 uren per dag, 7 dagen in de week. Want, zoals we hierboven konden lezen, was ook de zondag gewoon een werkdag voor de stokers van de gasfabriek.

Op maandag 29 oktober 1923 verhuisde het gezin naar de Weg naar Cambuur, huisnummer 53. Deze straat lag in de omgeving van de huidige Cambuurstraat, maar is sinds lang verdwenen. Op donderdag 23 juni 1927 verhuisden ze opnieuw, ditmaal naar Gedempte Keizersgracht 60-Beneden, vlakbij de Blokhuispoort Gevangenis. Maar ook dit was van korte duur, want op vrijdag 26 juli 1929 verhuisden ze opnieuw, ditmaal naar de Tichelstraat 38 in Leeuwarden. Het zou de laatste verhuizing voor Cornelis zijn, want hij overleed op dinsdag 14 oktober 1930, des namiddags ten half acht ure te Leeuwarden. Mysterieus genoeg werd de aangifte van zijn overlijden onder andere gedaan door ene Bernardus Damsma, een 28-jarige agent van een dagblad. Cornelis Jurres Langendijk werd 77 jaar oud.

overlijden Cornelis 2

Een week na het overlijden van haar man, op dinsdag 21 oktober 1930, trok Geertje in bij haar jongste zoon Dirk, op de Tichelstraat 36 woonde (het huis ernaast letterlijk). Ze zou haar man bijna zes jaar overleven en ze stierf tenslotte op zondag 20 september 1936 des namiddags ten kwart voor twee ure te Leeuwarden. Ze werd bijgezet in het graf van haar man. Geertje Steffens Rutkes werd 84 jaar oud.

Overlijden Geertje

Cornelis en Geertje